Tezin tartışma bölümü nasıl yazılır?
Güncelleme tarihi: 3 Eyl
Tezin bulgular bölümü tamamlandıktan sonra sıra, elde edilen sonuçların ne anlama geldiğini açıklamaya gelir. Bu açıklamanın yapıldığı yer tartışma bölümüdür. Sonuç bölümünde araştırmanın ulaştığı temel cevaplar özetlenir; öneriler bölümünde ise bu sonuçlardan hareketle neler yapılabileceği belirtilir. Bu üç bölüm birbirinin devamı olsa da aynı işlevi taşımaz. Tartışmada bulgular yorumlanır ve literatürle karşılaştırılır. Sonuçta araştırmanın temel çıkarımları kısa ve açık biçimde ifade edilir. Önerilerde ise araştırmacılara, uygulayıcılara veya ilgili kurumlara yönelik somut öneriler geliştirilir.
Enstitülerin tez yazım kılavuzları birbirinden farklı olabilir. Bazı tezlerde bu bölümler ayrı başlıklar hâlinde verilirken bazılarında “Tartışma ve sonuç” ya da “Sonuç ve öneriler” başlıkları altında birleştirilebilir. Bu nedenle yazmaya başlamadan önce bağlı bulunulan enstitünün güncel tez yazım kılavuzu kontrol edilmelidir. Peki, tezin tartışma bölümü nasıl yazılır?
Tartışma bölümü nedir?
Tartışma bölümü, araştırmada elde edilen bulguların anlamlandırıldığı ve ilgili literatürle birlikte değerlendirildiği bölümdür. Araştırmanın bulguları bu bölümde yalnızca tekrar edilmez; sonuçların neden bu şekilde ortaya çıkmış olabileceği ve önceki araştırmalarla nasıl bir ilişki gösterdiği açıklanır.
Örneğin bir araştırmada uygulanan eğitimin katılımcıların bilgi puanlarını artırdığı belirlendiyse tartışma bölümünde şu sorular üzerinde durulabilir:
Bu artış hangi nedenlerle ortaya çıkmış olabilir?
Benzer araştırmalarda nasıl sonuçlar elde edilmiştir?
Mevcut bulgu önceki çalışmalarla uyumlu mudur?
Farklı sonuçlara ulaşan çalışmalar var mıdır?
Benzerliklerin veya farklılıkların olası nedenleri nelerdir?
Elde edilen sonuç alan için ne ifade etmektedir?
Tartışma bölümünün amacı, yalnızca başka araştırmaları sıralamak değildir. Esas amaç, mevcut araştırmanın bulgularını önceki bilgilerle ilişkilendirerek araştırmanın ne söylediğini ortaya koymaktır.
Tezin tartışma bölümü nasıl yazılır?
Tartışma bölümünü yazmaya başlamadan önce araştırmanın temel bulguları önem sırasına veya araştırma sorularının sırasına göre listelenebilir. Ardından her bulguyla ilgili önceki araştırmalar, kuramsal açıklamalar ve olası nedenler bir araya getirilir.
Her temel bulgu için şu sıra izlenebilir:
Bulguyu kısa biçimde hatırlatın.
Bulguyu önceki çalışmalarla karşılaştırın.
Benzer veya farklı sonuçların olası nedenlerini açıklayın.
Bulgunun araştırma alanı açısından ne ifade ettiğini belirtin.
Gerekliyse bulgunun uygulamaya veya gelecekteki araştırmalara etkisini açıklayın.
Tartışmanın sırası mümkün olduğunca bulgular bölümündeki sırayı takip etmelidir. Bulgular bölümünde ilk olarak birinci araştırma sorusu ele alındıysa tartışmada da öncelikle bu soruya ilişkin sonuç değerlendirilmelidir.
Böyle bir sıra, okuyucunun bulgular ile tartışma arasındaki bağlantıyı takip etmesini kolaylaştırır.
Tartışma paragrafı nasıl kurulur?
Bir tartışma paragrafı yalnızca “Bu sonuç başka çalışmalarla uyumludur” cümlesinden oluşmamalıdır. Paragrafta bulgu, literatür ve araştırmacının bilimsel değerlendirmesi arasında bağlantı kurulmalıdır. Örnek bir tartışma paragrafı şu yapıyla hazırlanabilir:
Araştırmada uygulama sonrasında katılımcıların bilgi puanlarının arttığı belirlenmiştir. Bu sonuç, benzer bir eğitim programının değerlendirildiği A ve arkadaşlarının çalışmasıyla uyumludur. Her iki çalışmada da eğitimin belirli aralıklarla tekrarlanması, katılımcıların bilgi düzeyindeki artışı açıklayan etkenlerden biri olabilir. Bununla birlikte mevcut araştırmada elde edilen artışın daha yüksek olması, eğitim süresinin ve kullanılan materyallerin farklılığından kaynaklanmış olabilir.
Bu örnek yalnızca paragrafın kuruluş biçimini göstermektedir. Gerçek tezde kullanılacak açıklamalar araştırmanın kendi bulgularına ve incelenen bilimsel kaynaklara dayanmalıdır.
Bulgular ile tartışma arasındaki fark nedir?
Bulgular bölümünde araştırmada ne bulunduğu gösterilir. Tartışma bölümünde ise bulunan sonucun ne anlama geldiği açıklanır. Bulgular bölümüne uygun bir cümle şöyledir:
Deney grubunun son test puanlarının ön test puanlarından anlamlı düzeyde yüksek olduğu belirlenmiştir.
Tartışma bölümüne uygun bir açıklama ise şu şekilde kurulabilir:
Eğitim sonrasında puanların yükselmesi, uygulanan programın katılımcıların konuya ilişkin bilgi düzeyini geliştirdiğini düşündürmektedir. Benzer eğitim programlarında da bilgi puanlarının arttığını bildiren çalışmalar bulunmaktadır.
Tartışma bölümünde bulgulara ait bütün sayısal değerlerin yeniden verilmesine gerek yoktur. Okuyucuya hangi bulgunun tartışıldığı kısa biçimde hatırlatıldıktan sonra sonucun yorumlanmasına geçilmelidir. Bulguların ayrıntılı sunumu hakkında bilgi almak için Tezin bulgular bölümü nedir? Nasıl yazılır? başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Bulgular literatürle nasıl karşılaştırılır?
Tartışma yazılmadan önce her temel bulguyla doğrudan ilişkili çalışmalar belirlenmelidir. Kaynaklar yalnızca aynı sonucu veren çalışmalar arasından seçilmemelidir. Benzer, farklı ve çelişkili sonuçlar birlikte değerlendirilmelidir.
Karşılaştırma yapılırken şu tür ifadeler kullanılabilir:
Bu sonuç, … tarafından bildirilen bulgularla uyumludur.
Benzer biçimde, … çalışmasında da … sonucuna ulaşılmıştır.
Mevcut araştırmanın bulgusu, … çalışmasının sonucundan farklıdır.
Çalışmalar arasındaki farklılık örneklem özelliklerinden kaynaklanmış olabilir.
Kullanılan ölçme araçlarının farklı olması sonuçlar arasındaki uyumsuzluğu açıklayabilir.
Araştırmaların farklı zamanlarda veya farklı gruplarda gerçekleştirilmesi sonuçları etkilemiş olabilir.
Karşılaştırmanın ardından mutlaka bir değerlendirme yapılmalıdır. Arka arkaya “A çalışmasında bu bulunmuştur, B çalışmasında şu bulunmuştur” şeklinde kaynak sıralamak tartışma oluşturmaz.
Kaynaklardan elde edilen bilgiler bir araya getirilmeli ve mevcut araştırmanın bulgusuyla ilişkisi açıklanmalıdır.
Konuyla ilgili yeterli çalışma yoksa ne yapılır?
Bazı konularda araştırma bulgusuyla doğrudan karşılaştırılabilecek az sayıda çalışma bulunabilir. Böyle bir durumda konuyla ilgisi zayıf kaynakları kullanarak yapay bir karşılaştırma oluşturulmamalıdır.
Öncelikle şu alanlarda arama genişletilebilir:
Aynı değişkenleri inceleyen araştırmalar
Benzer özellikteki örneklem grupları
Yakın araştırma problemleri
Araştırmanın dayandığı kuram veya model
Farklı ülkelerde ya da farklı kurumlarda yapılmış çalışmalar
Aynı değişkenleri farklı ölçme araçlarıyla inceleyen araştırmalar
Doğrudan karşılaştırılabilir çalışma bulunamaması da önemli bir durumdur. Bu eksiklik açıkça belirtilerek araştırmanın literatüre sağlayabileceği katkı açıklanabilir. Ancak “Bu konuda hiçbir araştırma yapılmamıştır” gibi kesin ifadeler kullanmadan önce kapsamlı bir literatür taraması yapıldığından emin olunmalıdır.
Anlamlı olmayan bulgular tartışılır mı?
Araştırmanın yalnızca istatistiksel olarak anlamlı sonuçları tartışılmamalıdır. Araştırma soruları veya hipotezler açısından önemli olan anlamlı olmayan sonuçlar da ele alınabilir.
Anlamlı bir fark veya ilişki bulunmamasının olası nedenleri şunlar olabilir:
Örneklem büyüklüğünün sınırlı olması
Grupların birbirine benzer özellikler taşıması
Kullanılan ölçme aracının duyarlılığı
Uygulama süresinin kısa olması
Değişkenler arasındaki ilişkinin dolaylı olması
Çalışmanın yürütüldüğü koşullar
Bu nedenler kesin gerçekler olarak sunulmamalıdır. Araştırmanın verileri, yöntemi ve ilgili literatür dikkate alınarak olası açıklamalar şeklinde ifade edilmelidir.
Tartışma bölümünde yeni bulgu verilir mi?
Tartışma bölümünde, bulgular bölümünde daha önce sunulmayan yeni bir analiz sonucu veya yeni bir bulguya yer verilmemelidir. Tartışma yazılırken önemli olduğu fark edilen bir sonuç varsa öncelikle bu sonucun bulgular bölümüne eklenmesi gerekir. Ardından tartışma bölümünde yorumlanabilir. Aynı şekilde tartışma sırasında araştırmada ölçülmeyen bir değişken hakkında kesin sonuca varılmamalıdır. Verilerin desteklemediği neden–sonuç ifadelerinden ve aşırı genellemelerden kaçınılmalıdır.
Araştırmanın sınırlılıkları nerede açıklanır?
Sınırlılıkların hangi bölümde verileceği enstitü kılavuzuna ve araştırma alanına göre değişebilir. Bazı tezlerde yöntem bölümünde ayrı bir sınırlılıklar başlığı bulunurken bazı çalışmalarda sınırlılıklar tartışmanın sonunda veya sonuç bölümünde açıklanır. Sınırlılıklar yazılırken araştırmayı bütünüyle değersiz gösteren bir dil kullanılmamalıdır. Bunun yerine, sonuçların hangi koşullar içinde değerlendirilmesi gerektiği açıklanmalıdır.
Örneğin şu konular sınırlılık oluşturabilir:
Araştırmanın tek bir kurumda yürütülmesi
Örneklemin belirli bir grupla sınırlı olması
Verilerin öz bildirime dayanması
Araştırma süresinin kısa olması
Bazı değişkenlerin kontrol edilememesi
Kullanılan ölçme aracının kapsamı
Her sınırlılığın araştırmanın sonuçlarını nasıl etkileyebileceği kısa ve ölçülü biçimde belirtilmelidir.
Tezin sonuç bölümü nasıl yazılır?
Sonuç bölümü, araştırmanın ulaştığı temel sonuçların kısa ve anlaşılır biçimde bir araya getirildiği bölümdür. Bulgular bölümündeki bütün tablolar ve sayısal değerler burada yeniden verilmez.
Sonuç yazılırken şu sorular cevaplanmalıdır:
Araştırmanın temel sorusuna nasıl bir cevap verilmiştir?
Araştırmanın amacı ne ölçüde karşılanmıştır?
En önemli sonuçlar nelerdir?
Araştırmanın alana sağladığı temel katkı nedir?
Sonuçlar hangi sınırlar içinde değerlendirilmelidir?
Sonuçlar araştırmanın amaçları veya araştırma soruları sırasına göre paragraflar ya da maddeler hâlinde verilebilir. Kullanılacak biçim enstitü kılavuzuna göre belirlenmelidir. Sonuç bölümünde araştırmada elde edilmeyen bir yargıya ulaşılmamalı ve bulguların desteklediğinden daha güçlü ifadeler kullanılmamalıdır.
Sonuç bölümünde kaynak kullanılır mı?
Sonuç bölümü, araştırmanın kendi bulgularına dayandığı için çoğunlukla yeni bir literatür tartışması içermez. Kaynaklarla ayrıntılı karşılaştırma genellikle tartışma bölümünde yapılır. Bununla birlikte bölüm yapısı disipline, derginin yazım kurallarına veya enstitü kılavuzuna göre değişebilir. “Tartışma ve sonuç” başlıklarının birleştirildiği çalışmalarda aynı bölüm içerisinde kaynak kullanılması doğaldır. Bu nedenle “sonuç bölümünde hiçbir zaman kaynak kullanılmaz” biçiminde kesin bir kural koymak yerine çalışmanın bölüm yapısı dikkate alınmalıdır.
Tezde öneriler bölümü nasıl yazılır?
Öneriler, araştırmada ulaşılan sonuçlardan hareketle geliştirilmelidir. Bulgularla ilgisi bulunmayan genel temenniler öneri olarak yazılmamalıdır.
Öneriler şu gruplara ayrılabilir:
Uygulamaya yönelik öneriler
Kurumlara yönelik öneriler
Politika geliştiricilere yönelik öneriler
Araştırmacılara yönelik öneriler
Gelecekte yapılacak çalışmalara yönelik öneriler
Örneğin araştırmada belirli bir eğitim programının olumlu sonuç verdiği belirlenmişse programın uygun gruplarda uygulanması önerilebilir. Araştırmanın yalnızca tek bir kurumda yapılması sınırlılık oluşturuyorsa gelecekte farklı kurumların dâhil edildiği çalışmalar yürütülmesi önerilebilir. Her önerinin arkasında araştırmadan elde edilen bir sonuç veya araştırma sırasında belirlenen bir sınırlılık bulunmalıdır.
Her sonuç için ayrı öneri yazılmalı mıdır?
Her bulgu için mutlaka ayrı bir öneri geliştirilmesi gerekmez. Bazı bulgular aynı öneriyi destekleyebilir; bazı sonuçlar ise uygulamaya dönük bir öneri oluşturmak için yeterli olmayabilir. Öneriler tek tek sonuçların arkasına eklenebileceği gibi sonuçlar tamamlandıktan sonra ayrı bir başlık altında topluca da verilebilir. Burada önemli olan önerilerin hangi sonuçlara dayandığının anlaşılmasıdır.
Nicel ve nitel araştırmalarda tartışma farklı mıdır?
Her iki araştırma yaklaşımında da temel amaç, bulguları araştırma soruları ve literatür çerçevesinde anlamlandırmaktır. Ancak tartışmanın kurulma biçimi farklılaşabilir. Nicel araştırmalarda değişkenler arasındaki ilişkiler, grup farklılıkları, hipotez sonuçları ve istatistiksel bulgular üzerinde durulur. Nitel araştırmalarda ise temalar, katılımcı deneyimleri, farklı görüşler ve araştırma bağlamı daha belirgin biçimde ele alınır. Temaların önceki araştırmalar ve kuramsal çerçeveyle ilişkisi açıklanır.
Karma yöntem araştırmalarında nicel ve nitel sonuçların birbirini nasıl desteklediği, açıkladığı veya hangi noktalarda farklılaştığı ayrıca tartışılmalıdır.
Tartışma, sonuç ve öneriler bölümlerinde yapılan hatalar
Bu bölümlerde sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
Bulguları ayrıntılı biçimde yeniden yazmak
Kaynakları art arda sıralayıp değerlendirme yapmamak
Yalnızca mevcut bulguyu destekleyen çalışmalara yer vermek
Farklı sonuçların nedenlerini açıklamamak
Bulgular bölümünde bulunmayan yeni sonuçlar sunmak
İstatistiksel ilişkiyi doğrudan neden–sonuç şeklinde yorumlamak
Verilerin desteklemediği geniş genellemeler yapmak
Sonuç bölümünü tezin genel özetine dönüştürmek
Bulgularla bağlantısı bulunmayan öneriler vermek
“Daha fazla araştırma yapılmalıdır” gibi belirsiz önerilerle yetinmek
Araştırmanın sınırlılıklarını tamamen görmezden gelmek
Enstitü kılavuzundaki bölüm düzenini kontrol etmemek
Yazım tamamlandıktan sonra kontrol edilmesi gerekenler
Tartışma, sonuç ve öneriler bölümlerini tamamladıktan sonra şu sorularla metni kontrol edebilirsiniz:
Her temel araştırma sorusu tartışıldı mı?
Bulgular literatürle karşılaştırıldı mı?
Benzerliklerin ve farklılıkların olası nedenleri açıklandı mı?
Bulgular gereksiz biçimde tekrar edildi mi?
Tartışmada yeni bir bulguya yer verildi mi?
Sonuçlar araştırmanın amacına cevap veriyor mu?
Öneriler doğrudan araştırma sonuçlarına dayanıyor mu?
Sınırlılıklar uygun bölümde açıklandı mı?
Bölüm yapısı enstitünün tez yazım kılavuzuna uygun mu?
Sonuç
Tartışma, sonuç ve öneriler bölümleri araştırmanın birbirini tamamlayan son aşamalarıdır. Tartışmada bulguların anlamı ve literatürdeki yeri açıklanır. Sonuç bölümünde araştırmanın ulaştığı temel cevaplar özetlenir. Öneriler bölümünde ise bu sonuçlardan hareketle uygulanabilir ve araştırmayla bağlantılı öneriler geliştirilir.
Bulgularınız hazır olduğu hâlde tartışma, sonuç ve öneriler bölümlerinin araştırma sorularıyla uyumlu biçimde yapılandırılması konusunda desteğe ihtiyaç duyuyorsanız akademik danışmanlık hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
