SPSS’te birden çok cevaplı sorular nasıl analiz edilir?
Güncelleme tarihi: 13 Eyl
Birden çok cevaplı sorular, katılımcıların aynı soruda birden fazla seçeneği işaretleyebildiği anket sorularıdır. Bu sorular SPSS’e aktarılırken her cevap seçeneği ayrı bir değişken olarak tanımlanır. Daha sonra seçenekler tek tek incelenebilir veya SPSS’te bir çoklu cevap seti oluşturularak birlikte analiz edilebilir.
Örneğin aşağıdaki sorularda katılımcılar birden fazla seçenek işaretleyebilir:
Son bir hafta içerisinde hangi içecekleri tükettiniz?
Aşağıdaki sosyal medya hesaplarından hangilerine sahipsiniz?
Sizce okul müdürü aşağıdaki görevlerden hangilerini yapmalıdır?
Bu soruların veri girişi ve analizi, yalnızca tek seçeneğin işaretlenebildiği sorulardan farklıdır.
Birden çok cevaplı sorular SPSS’e nasıl girilir?
Katılımcının yalnızca kadın veya erkek seçeneklerinden birini işaretlediği bir soruda cevaplar aynı değişkene 1 ve 2 olarak girilebilir. Ancak katılımcının aynı anda birden fazla içecek seçebildiği bir soruda seçenekleri 1, 2, 3 ve 4 biçiminde aynı değişkene girmek uygun değildir.
Bunun yerine soru, seçenek sayısı kadar değişkene ayrılır.
Örneğin “Son bir hafta içerisinde hangi içecekleri tükettiniz?” sorusunda şu seçeneklerin bulunduğunu düşünelim:
Çay
Kahve
Ayran
Süt
SPSS’te bu seçeneklerin her biri ayrı değişken olarak tanımlanır:
Değişken | Temsil ettiği seçenek |
cay | Çay |
kahve | Kahve |
ayran | Ayran |
sut | Süt |
Katılımcı bir seçeneği işaretlediyse ilgili değişkene 1 yazılır. İşaretlemediyse 0 yazılabilir veya hücre boş bırakılabilir.
Katılımcı | Çay | Kahve | Ayran | Süt |
1 | 1 | 1 | 0 | 0 |
2 | 1 | 0 | 1 | 0 |
3 | 1 | 1 | 0 | 1 |
Değer etiketlerinde:
1 = Evet / Tüketti
0 = Hayır / Tüketmedi
tanımlaması yapılabilir.
Seçilmeyen cevapları boş bırakmak da mümkündür. Ancak gerçek eksik cevaplarla işaretlenmeyen seçeneklerin birbirine karışmaması için araştırmanın başında tutarlı bir kodlama sistemi belirlenmelidir. Çoğu durumda 1 = seçildi, 0 = seçilmedi biçimindeki kodlama daha açık bir veri yapısı oluşturur.
Birinci yol: Normal frekans analizi
Seçenekler ayrı değişkenler olarak girildikten sonra bilinen frekans analizi kullanılabilir:
Analyze → Descriptive Statistics → Frequencies
Çay, kahve, ayran ve süt değişkenlerinin tamamı seçilerek analiz alanına aktarılır. SPSS her seçenek için ayrı bir frekans tablosu oluşturur.
Bu tablolardan:
kaç katılımcının çay tükettiği,
kaç katılımcının kahve tükettiği,
kaç katılımcının ayran tükettiği,
kaç katılımcının süt tükettiği
görülebilir.
Bu yöntem basittir; ancak her seçenek için ayrı tablo üretildiğinden bütün cevapları tek tabloda değerlendirmek güçleşebilir.
İkinci yol: Özel tabloları kullanma
Seçenekleri tek tabloda göstermek için SPSS’in Custom Tables – Özel Tablolar özelliği kullanılabilir:
Analyze → Tables → Custom Tables
Çay, kahve, ayran ve süt değişkenleri birlikte tablo alanına aktarıldığında seçeneklerin frekansları tek tabloda gösterilebilir.
Bu yöntem ayrı ayrı oluşturulan frekans tablolarını bir araya getirebilir. Ancak çoklu cevapların toplam cevaplar ve katılımcılar içerisindeki yüzdelerini göstermede sınırlı kalabilir. Ayrıca Custom Tables özelliğinin kullanılabilirliği SPSS lisansına göre değişebilir.
Üçüncü yol: Çoklu cevap seti tanımlama
Birden çok cevaplı sorular için en kullanışlı yöntemlerden biri seçenekleri SPSS’te tek bir çoklu cevap seti olarak tanımlamaktır.
Bunun için:
Analyze → Multiple Response → Define Variable Sets
yolu izlenir.
Açılan pencerede şu işlemler yapılır:
Aynı soruya ait değişkenler seçilir.
Çay, kahve, ayran ve süt değişkenleri Variables in Set alanına aktarılır.
Cevaplar 1 ve 0 biçiminde kodlandığı için Dichotomies seçilir.
Counted Value alanına, seçeneğin işaretlendiğini gösteren 1 yazılır.
Sete “icecek” gibi kısa bir isim verilir.
Soruyu açıklayan bir etiket yazılır.
Add düğmesine basılarak set oluşturulur.
Close seçilerek pencere kapatılır.
Set adı verilirken SPSS değişken adlandırma kurallarına uyulmalı ve boşluk kullanılmamalıdır. SPSS, oluşturulan çoklu cevap setini başında $ işaretiyle gösterebilir.
Çoklu cevap frekansları nasıl alınır?
Set tanımlandıktan sonra şu menü aktif hâle gelir:
Analyze → Multiple Response → Frequencies
Oluşturulan içecek seti sağ tarafa aktarılır ve analiz çalıştırılır. Elde edilen tabloda bütün seçenekler, frekansları ve yüzdeleriyle birlikte gösterilir.
Videodaki örnekte 10 katılımcı toplam 23 içecek seçmiştir:
İçecek | Cevap sayısı | Cevapların yüzdesi | Katılımcıların yüzdesi |
Çay | 10 | 43,5 | 100,0 |
Kahve | 5 | 21,7 | 50,0 |
Ayran | 5 | 21,7 | 50,0 |
Süt | 3 | 13,0 | 30,0 |
Toplam | 23 | 100,0 | 230,0 |
IBM de Multiple Response Analysis özelliğinin kullanıcı tarafından tanımlanan çoklu cevap setlerinden frekans ve çapraz tablolar oluşturduğunu belirtmektedir. IBM SPSS çoklu cevap analizi
Cevapların yüzdesi nasıl yorumlanır?
Cevapların yüzdesi, her seçeneğin verilen bütün cevaplar içerisindeki oranını gösterir.
Örnekte toplam 23 cevap verilmiştir. Bunların 10’u çay olduğuna göre:
10 / 23 × 100 = %43,5
Dolayısıyla verilen bütün cevapların %43,5’ini çay seçeneği oluşturmaktadır. Cevap yüzdelerinin toplamı %100’dür.
Katılımcıların yüzdesi nasıl yorumlanır?
Katılımcıların yüzdesi, her seçeneği işaretleyen kişi sayısının toplam katılımcı sayısına oranını gösterir.
Örnekte 10 katılımcının tamamı çayı işaretlemiştir. Bu nedenle çay için katılımcı yüzdesi %100’dür.
Benzer şekilde:
Katılımcıların %50’si kahve,
%50’si ayran,
%30’u süt
tükettiğini belirtmiştir.
Bu yüzdelerin toplamı %230’dur. Toplamın %100’ü aşması hata değildir. Katılımcılara birden fazla seçenek işaretleme hakkı verildiği için aynı kişi birden fazla seçeneğin yüzdesine dâhil edilmektedir.
Bulgularınızda bir seçeneğin kaç katılımcı tarafından işaretlendiğini göstermek istiyorsanız katılımcı yüzdesini kullanmanız daha uygundur. Seçeneğin verilen bütün cevaplar içindeki payını göstermek istiyorsanız cevap yüzdesini kullanabilirsiniz.
Çoklu cevaplar cinsiyete göre nasıl gösterilir?
Çoklu cevap seti, cinsiyet gibi başka bir kategorik değişkenle çapraz tablo hâlinde gösterilebilir:
Analyze → Multiple Response → Crosstabs
Açılan pencerede:
Çoklu cevap seti satır alanına aktarılır.
Cinsiyet değişkeni sütun alanına aktarılır.
Define Ranges bölümünde cinsiyet değişkeninin en küçük ve en büyük kodu belirtilir. Örneğin 1 ve 2.
Options bölümünden hücre yüzdeleri seçilir.
Yüzdelerin cevaplara veya katılımcılara göre hesaplanacağı belirlenir.
Videodaki örnekte yedi kadın ve üç erkek katılımcı bulunmaktadır. Kadınların ve erkeklerin tamamı çay tükettiğini belirtmiştir. Bu nedenle her iki grupta da çay yüzdesi %100’dür. Yedi kadın katılımcının beşi ayran tükettiği için kadınlarda ayran yüzdesi %71,4 olarak hesaplanmıştır.
Bu tablo sayesinde seçeneklerin kadınlar ve erkekler gibi farklı gruplardaki dağılımı birlikte incelenebilir.
Çoklu cevap analizi nasıl raporlanır?
Sonuçlar katılımcı yüzdeleri kullanılarak şu şekilde yazılabilir:
“Katılımcıların son bir hafta içerisinde tükettikleri içecekler incelendiğinde tamamının çay tükettiği belirlenmiştir. Katılımcıların %50’si kahve, %50’si ayran ve %30’u süt tükettiğini belirtmiştir. Katılımcılar birden fazla seçenek işaretleyebildiği için yüzdelerin toplamı %100’ü aşmaktadır.”
Tablonun altına şu not eklenebilir:
Not. Katılımcılar birden fazla cevap verebildiği için yüzdelerin toplamı %100’ü aşmaktadır.
Dikkat edilmesi gereken noktalar
Her cevap seçeneği ayrı bir değişken olarak tanımlanmalıdır.
Seçilen ve seçilmeyen cevaplar tutarlı biçimde kodlanmalıdır.
Çoklu cevap setinde Counted Value alanına seçilen cevabın kodu yazılmalıdır.
Cevap yüzdesi ile katılımcı yüzdesi birbirine karıştırılmamalıdır.
Yüzdelerin toplamının %100’ü aşabileceği tablo notunda açıklanmalıdır.
Aynı katılımcı birden fazla seçenekte bulunduğu için çoklu cevap çapraz tablosu klasik bağımsız gözlemler tablosu gibi değerlendirilmemelidir.
SPSS’e veri girişi, analizlerin uygulanması veya sonuç tablolarının hazırlanması konusunda desteğe ihtiyacınız varsa SPSS analizi danışmanlığı sayfamızı inceleyebilir veya danışmanlık talebinizi iletebilirsiniz.
