Metin içi referans gösterme nedir? Örneklerle kaynak gösterme

Tezinizi yazarken bir makaledeki bulguyu kendi cümlelerinizle anlattınız. Peki, kaynağı yalnızca çalışmanın sonundaki kaynakçaya eklemeniz yeterli mi? Yazarın adını cümlenin başında mı belirtmelisiniz, yoksa cümle sonunda parantez içinde mi vermelisiniz? Metin içi referans gösterme, tam olarak bu sorularla ilgilidir.

Metin içi referans gösterme, başka bir çalışmadan yararlanılan bilginin kaynağını metinde ilgili yerde belirtmektir. Metin içi atıf veya metin içinde kaynak gösterme ifadeleri de aynı amaçla kullanılır. Böylece okuyucu, hangi bilginin hangi çalışmaya dayandığını anlayabilir ve kaynağın ayrıntılarına ulaşabilir. Kaynak göstermek yalnızca alıntı yapılan cümleler için değil, başka bir araştırmacının düşüncesi veya bulgusu kendi sözcüklerinizle aktarıldığında da gereklidir.

Metin içi referans gösterme nedir? Metin içi atıf ile kaynakça arasındaki fark nedir?

Metin içi atıf, kullanılan kaynağın metindeki kısa işaretidir. Kaynakça ise okuyucunun o yayını bulabilmesi için gereken ayrıntılı bilgileri içerir. APA sisteminde metinde çoğunlukla yazarın soyadı ve yayın yılı bulunurken kaynakça kaydında eser başlığı ve yayın bilgileri de yer alır. Dolayısıyla bu iki bölüm birbirinin yerine geçmez; birlikte çalışır.

Aşağıdaki örnekler yalnızca gösterim biçimini açıklamak için hazırlanmıştır. Kullanılan kişi adları, eser adları ve alıntı cümleleri kurmacadır; gerçek bir yayına ait değildir. Bunları kendi çalışmanıza kaynak olarak eklememelisiniz. Gerçek metninizde, okuyup yararlandığınız yayının bilgilerini kullanmalısınız.

Kullanım yeri	Kurmaca örnek
Metin içinde	Düzenli geri bildirim, öğrencilerin çalışma süreçlerini değerlendirmelerine yardımcı olabilir (Yılmaz, 2023).
Kaynakçada	Yılmaz, A. (2023). Öğrenme süreçlerinde geri bildirim. Örnek Yayınları.

Bu örnekte okuyucu, “Yılmaz, 2023” atfını kaynakça listesinde bularak kitabın adına ulaşabilir. Yıl veya soyadı iki bölümde farklı yazılmışsa bu bağlantı bozulur. Bu nedenle kaynakçanın biçimini düzenlemek kadar metindeki atıflarla eşleşmesini kontrol etmek de gerekir. Kitap, makale ve diğer yayınların ayrıntılı kayıtları için kaynakça yazımı nasıl yapılır? yazımıza geçebilirsiniz.

Her kaynak gösterme sistemi aynı mı?

Kaynak gösterirken önce hangi sistemi kullanmanız gerektiğini belirlemelisiniz. APA’da yazar–tarih sistemi kullanılırken MLA’da yazar ve gerektiğinde sayfa bilgisi öne çıkar. Vancouver gibi numaralı sistemlerde ise metindeki numara, kaynakça listesindeki ilgili kayda karşılık gelir. Dipnot kullanımı ile numaralı kaynak gösterme aynı şey değildir; örneğin Chicago’nun hem not–kaynakça hem de yazar–tarih sistemi vardır.

Bu yazının devamındaki uygulamalı örnekler APA 7’ye göre hazırlanmıştır. Türkçe tez yazım kılavuzlarında “ve”, “vd.” ve “s.” gibi yerelleştirilmiş kullanımlarla karşılaşabilirsiniz. Aşağıda APA’nın özgün gösterimleri ile Türkçe kılavuzlarda karşılaşılabilen biçimler arasındaki farkları da belirtiyoruz. APA’nın genel kapsamını öğrenmek için APA formatı nedir? yazımızı inceleyebilirsiniz.

APA 7’de metin içi referans nasıl gösterilir?

APA 7’de atıf, yazarın cümleye katıldığı anlatı biçiminde veya bilgilerin paranteze alındığı biçimde verilebilir. İlkinde okuyucunun dikkati araştırmacıya, ikincisinde ise aktarılan bilgiye yönelir. İki biçim de aynı kaynağa ulaşmayı sağlar. Metnin akışına göre ikisinden de yararlanabilirsiniz.

Atıf biçimi	Kurmaca örnek
Yazar cümlenin içinde	Yılmaz (2023), düzenli geri bildirimin öğrenme sürecindeki rolünü incelemiştir.
Yazar ve yıl parantez içinde	Düzenli geri bildirimin öğrenme sürecindeki rolü incelenmiştir (Yılmaz, 2023).

Kısa parantez içi atıflarda cümleyi bitiren nokta, kapanış parantezinden sonra gelir. Yazar adı zaten cümlenin içindeyse aynı soyadını cümle sonunda gereksiz yere tekrar etmeyin. Atfı, hangi bilgiyi desteklediği anlaşılacak kadar yakına yerleştirin. Temel yapı hakkında ayrıntılar APA’nın yazar–tarih kılavuzunda bulunur.

Tek yazarlı ve çok yazarlı kaynaklara nasıl atıf yapılır?

Metin içindeki yazar gösterimi, kaynağın yazar sayısına göre değişir. Tek yazarlı kaynakta soyadı, iki yazarlı kaynakta her iki yazarın soyadı kullanılır. Üç veya daha fazla yazarlı kaynaklarda ise APA 7’de ilk atıftan itibaren ilk yazarın soyadından sonra “et al.” yazılır. Ancak kısaltma iki farklı çalışmayı birbirinden ayırt edilemez hâle getiriyorsa ek yazar adlarıyla ayrım yapılması gerekir gerekir.

Yazar sayısı	APA 7 parantez içi gösterim
Tek yazar	(Yılmaz, 2023)
İki yazar	(Yılmaz & Demir, 2023)
Üç veya daha fazla yazar	(Yılmaz et al., 2023)

Türkçe cümle içinde iki yazarı “Yılmaz ve Demir (2023)” biçiminde anabilirsiniz. APA’nın özgün parantez içi gösteriminde ise iki soyadı arasında “&” bulunur. Bazı Türkçe kurum kılavuzları parantez içinde de “ve”, çok yazarlı kaynaklarda “vd.” kullanılmasını ister. Çalışmanızda bu biçimleri rastgele karıştırmak yerine teslim edeceğiniz kurumun veya derginin istediği gösterimi tutarlı biçimde uygulayın.

Doğrudan alıntı yaparken kaynak nasıl gösterilir?

Doğrudan alıntı, kaynaktaki ifadeyi sözcüklerini değiştirmeden aktarmaktır. APA 7’de 40 sözcükten kısa alıntılar çift tırnak içinde verilir. Atıfta yazar ve yılın yanında alıntının bulunduğu sayfa da belirtilir. Aşağıdaki kurmaca örnekte APA’nın özgün sayfa kısaltması olan “p.” kullanılmıştır.

“Geri bildirim, öğrencinin kendi öğrenme sürecini değerlendirmesine yardımcı olur” (Yılmaz, 2023, p. 42).

Türkçe yazım kılavuzunuz aynı gösterimi “s. 42” biçiminde isteyebilir. Kırk sözcük ve üzerindeki alıntılar ise ayrı bir blok olarak, tırnak kullanılmadan düzenlenir. Sayfa numarası bulunmayan çevrim içi metinlerde paragraf numarası veya bölüm başlığı gibi okuyucunun alıntıyı bulabileceği bilgilerden yararlanılır. Ayrıntılı kurallar için APA’nın doğrudan alıntı açıklamalarına bakabilirsiniz.

Bilgiyi kendi cümlelerimle yazarsam atıf gerekir mi?

Evet; anlatımı değiştirmeniz, yararlandığınız düşüncenin veya bulgunun kaynağını ortadan kaldırmaz. Bir makalenin sonucunu özetlerken de o çalışmaya atıf yapmanız gerekir. Ancak kendi cümlelerinizle aktardığınız bir bölümü doğrudan alıntı gibi tırnak içine almazsınız. APA’da bu tür aktarmalarda sayfa numarası zorunlu değildir; uzun bir eserin belirli bölümünü bulmayı kolaylaştıracaksa eklenebilir.

Örneğin bir makaledeki bulguyu “Araştırmada, geri bildirim alan öğrencilerin çalışma planlarını daha sık gözden geçirdikleri görülmüştür (Yılmaz, 2023)” şeklinde aktarabilirsiniz. Burada cümle size ait olsa da aktarılan bulgu kaynağa aittir. Yalnızca birkaç sözcüğü eş anlamlılarıyla değiştirmek ise iyi bir yeniden anlatım değildir. Önce kaynağı anlamak, ardından anlamını koruyarak kendi açıklamanızı kurmak gerekir.

İnternet kaynaklarına metin içinde nasıl atıf yapılır?

Bir internet sayfasına atıf yaparken yalnızca bağlantı adresini cümlenin sonuna yapıştırmak çoğu durumda yeterli değildir. Önce içeriğin kişi veya kurum yazarını ve yayın tarihini kontrol edin. APA’da metin içi atıf bu bilgilere dayanır; sayfanın adresi ise ilgili kaynakça kaydında yer alır. İnternette yayımlanmış olması, bir içeriği kaynak gösterme kurallarının dışında bırakmaz.

Durum	Kullanılabilecek yapı
Kişi yazarlı içerik	(Yılmaz, 2023)
Kurum yazarlı içerik	(Kurum Adı, 2023)
Yazarı belli, tarihi bulunmayan içerik	(Yılmaz, n.d.)

APA’nın özgün kullanımındaki “n.d.”, tarih bulunmadığını belirtir; Türkçe kılavuzlarda bunun yerine “t.y.” istenebilir. Yazar gerçekten belirtilmemişse yazar yerine başlık kullanılır; başlığın gösterimi kaynak türüne göre düzenlenir. Sayfanın altındaki genel telif yılını, içeriğin yayın tarihi olarak kabul etmeyin. Bir kurum adı bulunuyorsa da hemen “yazarsız kaynak” sonucuna varmadan kurumun içeriğin yazarı olup olmadığını kontrol edin.

Başka bir kaynakta gördüğüm çalışmayı nasıl aktarırım?

Bir makalede başka bir araştırmaya atıf yapıldığını gördüğünüzde, mümkünse önce özgün araştırmaya ulaşın. Ulaşamadığınız hâlde ilgili bilgiyi kullanmanız gerekiyorsa bunu ikincil kaynaktan aktardığınızı belirtin. Okumadığınız çalışmayı doğrudan incelemişsiniz gibi göstermek, bilginin size nasıl ulaştığını gizler. APA’da kaynakça listesine bu durumda fiilen okuduğunuz ikincil kaynak eklenir.

Örneğin Demir’in 2018 tarihli çalışmasını yalnızca Yılmaz’ın 2023 tarihli kitabından öğrendiğinizi düşünelim. APA’nın özgün gösterimi “(Demir, 2018, as cited in Yılmaz, 2023)” biçimindedir. Türkçe kılavuzlarda bunun karşılığı “(Demir, 2018, aktaran Yılmaz, 2023)” olarak istenebilir. Bu kullanımın ayrıntıları APA’nın ikincil kaynaklar açıklamasında yer alır.

Atıfları teslimden önce nasıl kontrol etmelisiniz?

Kaynakları tek tek eklemek, metin ile kaynakçanın uyumlu olduğu anlamına gelmez. Yazım sırasında bir paragraf silinebilir, bir kaynağın yılı düzeltilebilir veya aynı yayın farklı adlarla kaydedilebilir. Bu değişiklikler sonunda metinde karşılığı bulunmayan kaynaklar ya da kaynakçada unutulmuş atıflar kalabilir. Kontrolü yalnızca kaynakça listesini okuyarak yapmak bu hataları yakalamaya yetmez.

Teslim öncesinde şu noktaları birlikte inceleyin:

• Metindeki atıflar, ilgili kaynakça kayıtlarıyla eşleşiyor mu?

• Yazar soyadları ve yayın yılları iki bölümde aynı mı?

• Doğrudan alıntılarda gerekli yer bilgisi verilmiş mi?

• Aynı yayın kaynakçada birden fazla kez bulunuyor mu?

• Kullanılan atıf biçimleri kurumun veya derginin kılavuzuyla uyumlu mu?

• İkincil kaynaktan öğrenilen bilgiler, aktarım olduğu belirtilerek gösterilmiş mi?

APA’da kişisel iletişim gibi kaynakça listesine alınmayan özel durumlar bulunduğunu da dikkate alın. Standart kitap, makale ve rapor atıflarında ise metin ile kaynakça arasındaki eşleşme temel kontrollerden biridir. Bu karşılaştırmanın çalışmanızın tamamında yapılmasını istiyorsanız kaynakça düzenleme ve atıf kontrolü hizmetimizi inceleyebilirsiniz. Hizmet kapsamında metindeki atıflar ile kaynakça kayıtları karşılaştırılır; eksik, yinelenen veya birbiriyle uyuşmayan bilgiler belirlenir.