SPSS’te Kategorik Değişken Gruplarını Birleştirme ve Yeniden Kodlama (Recode into Different Variables) – Sıfırdan SPSS Ders 5
Herkese merhaba. Sıfırdan SPSS serimizin 5. dersinde analizler öncesindeki önemli hazırlık adımlarından birini ele alıyoruz: kategorik değişkenin gruplarını yeniden düzenleme. Bir önceki derste ölçek toplam ve alt boyut puanlarını hesaplamıştık. Veri setimiz artık analiz aşamasına yaklaşmış durumda. Ancak çoğu araştırmada ham veriyi olduğu gibi kullanmak yeterli olmaz. Özellikle kategorik değişkenlerde grupları birleştirme, azaltma veya yeniden tanımlama ihtiyacı sıkça ortaya çıkar.
Bu yazıda hem numerik (sayısal kodlu) hem de string (metinsel) kategorik değişkenlerde yeniden kodlama işlemini adım adım öğreneceksiniz. Eğer önceki dersle birlikte ilerlemediyseniz, bir önceki dersin sonunda paylaşılan “Ders 5” veri dosyası üzerinden çalışmanız önerilir.
Videonun verilerini sayfanın en altındaki linkten indirerek birlikte uygulayabilirsiniz.
Kategorik Değişkenin Gruplarını Yeniden Düzenleme Nedir?
SPSS’te Kategorik Değişken Gruplarını Birleştirme ve Yeniden Kodlama
Bir kategorik değişken belirli sayıda gruba sahiptir. Örneğin öğrenim düzeyi sorusu şu şekilde olabilir:
1 = Okuryazar değil
2 = İlkokul mezunu
3 = Ortaokul mezunu
4 = Lise mezunu
5 = Üniversite mezunu
Ancak analiz aşamasında bu 5 gruba değil, 3 gruba ihtiyaç duyabilirsiniz. Örneğin:
1 = Okul bitirmemiş
2 = İlk-Orta-Lise mezunu
3 = Üniversite mezunu
İşte bu işleme SPSS’te yeniden kodlama (recode) denir.
SPSS’te Grupları Birleştirme: Recode into Different Variables
SPSS’te Kategorik Değişken Gruplarını Birleştirme ve Yeniden Kodlama içn öncelikle şu yolu izliyoruz:
Transform → Recode into Different Variables
Burada özellikle “Different Variables” seçeneğini kullanmanızı öneririm. Çünkü:
• Orijinal değişken korunur
• Hata yaparsanız geri dönebilirsiniz
• Akademik çalışmalarda şeffaflık sağlar
“Recode into Same Variables” seçeneği eski değişkenin üzerine yazar. Bu genellikle önerilmez.
Adım 1: Değişkeni Seçme
Öğrenim düzeyi değişkenini seçip sağ tarafa aktarıyoruz.
Yeni değişken adı olarak örneğin:
ogrenim_dz_yeni
yazabiliriz. Daha açıklayıcı olması için:
ogrenim_3grp
gibi bir isim de tercih edilebilir.
Ardından Change butonuna basıyoruz.
Adım 2: Old and New Values
Şimdi eski ve yeni değerleri eşleştireceğiz.
Old and New Values butonuna tıklıyoruz.
Burada iki yöntem vardır.
Yöntem 1: Tek Tek Kodlama
1 → 12 → 23 → 24 → 25 → 3
Yani:
• 1 yine 1 olacak
• 2, 3 ve 4 artık 2 olacak
• 5 ise 3 olacak
Her girişten sonra Add butonuna basmayı unutmayın.
Yöntem 2: All Other Values Kullanımı (Daha Pratik)
Daha profesyonel bir yöntem ise şudur:
1 → 15 → 3All Other Values → 2
Bu şekilde 2, 3 ve 4 otomatik olarak 2’ye atanır.
Bu yöntem özellikle çok kategorili değişkenlerde büyük kolaylık sağlar.
Continue ve ardından OK dediğinizde yeni değişken veri setine eklenir.
Value Labels Güncelleme
Yeni değişkenin etiketlerini (Value Labels) mutlaka düzenlemelisiniz.
Örneğin:
1 = Okul bitirmemiş
2 = İlk-Orta-Lise mezunu
3 = Üniversite mezunu
Bu adım atlanırsa analiz çıktılarında karışıklık yaşanabilir.
String (Metinsel) Değişkenlerde Grupları Birleştirme
Şimdi daha zor görünen ama aslında benzer mantıkla ilerleyen ikinci senaryoya geçelim.
Diyelim ki “Yaşadığı Yer” değişkeni string formatında kaydedilmiş. Yani ilçeler açık açık yazılmış:
Avcılar Küçükçekmece Şile Arnavutköy vb.
Bu ilçeleri şu şekilde iki gruba ayırmak isteyelim:
• Avcılar-Küçükçekmece
• Diğer
Yine aynı yolu izliyoruz:
Transform → Recode into Different Variables
Değişkeni sağ tarafa aktarıyoruz.
Yeni değişken adı:
yasadigi_yer_yeni
Change diyoruz.
Önemli Nokta: String Seçeneği
Old and New Values ekranında bu kez şunu işaretlememiz gerekir:
Output variables are strings
Aksi halde SPSS hata verir.
Karakter uzunluğunu (Width) örneğin 50 yapabilirsiniz.
Kodlama Mantığı
Old Value: Avcılar
New Value: Avcılar-Küçükçekmece Add
Old Value: Küçükçekmece
New Value: Avcılar-Küçükçekmece Add
All Other Values
New Value: Diğer Add
OK dediğinizde yeni string değişken veri setine eklenir.
Veri görünümünde artık:
Avcılar → Avcılar-Küçükçekmece
Küçükçekmece → Avcılar-Küçükçekmece
Diğer ilçeler → Diğer
şeklinde gruplandırılmış olduğunu görürsünüz.
Bu İşlem Neden Önemlidir?
Kategorik değişkenleri yeniden düzenleme işlemi özellikle şu analizlerde önemlidir:
• Ki-kare analizi
• Bağımsız örneklem t testi
• ANOVA
• Lojistik regresyon
Bazen hücre frekansları çok düşük olabilir. Bu durumda grupları birleştirmek istatistiksel olarak daha sağlıklı sonuçlar üretir.
Ayrıca araştırma sorunuz zamanla değişebilir ve daha sade bir sınıflandırmaya ihtiyaç duyabilirsiniz.
En Sık Yapılan Hatalar
• Recode into Same Variables kullanıp orijinal değişkeni kaybetmek
• Value Labels güncellememek
• String değişkende output type’ı işaretlememek
• All Other Values seçeneğini yanlış kullanmak
Bu hatalar analiz aşamasında ciddi karışıklık yaratabilir.
Sonuç
Bu derste SPSS’te:
• Kategorik değişken gruplarını birleştirmeyi
• Numerik değişkenlerde yeniden kodlama yapmayı
• String değişkenleri gruplandırmayı
• All Other Values kullanımını
öğrendik.
Artık veri setinizi analiz amacınıza göre yeniden organize edebilirsiniz. Bir sonraki derste veri hazırlama sürecine devam ederek analiz aşamasına biraz daha yaklaşacağız. SPSS’i sıfırdan, sistematik ve akademik bir şekilde öğrenmek istiyorsanız seriyi takip etmeyi unutmayın. Çalışmalarınızda başarılar diliyorum. Bir sonraki derste görüşmek üzere.