Sıfırdan SPSS Ders 1: SPSS’i Tanıyalım (Başlangıç Rehberi)
- 4 gün önce
- 3 dakikada okunur
Güncelleme tarihi: 2 gün önce
SPSS öğrenmek istiyor ancak nereden başlayacağınızı bilmiyor musunuz? Bu yazıda, Sıfırdan SPSS eğitim serimizin ilk dersinde SPSS programını genel hatlarıyla tanıyacak, ekran yapısını öğrenecek ve veri girişine başlamadan önce bilmeniz gereken temel kavramları öğreneceksiniz.
Bu rehber özellikle:
SPSS’i ilk kez açanlar
Tez yazım sürecinde olan öğrenciler
SPSS analiz yapmayı öğrenmek isteyen araştırmacılar
Yüksek lisans ve doktora öğrencileri
için hazırlanmıştır. Haydi SPSS’i Tanıyalım ...
Videonun verilerini sayfanın en altındaki linkten indirerek birlikte uygulayabilirsiniz.
SPSS Nedir?
IBM SPSS Statistics; sosyal bilimler başta olmak üzere birçok alanda kullanılan istatistiksel analiz programıdır. Anket analizi, tez veri analizi, hipotez testleri, regresyon, korelasyon ve daha birçok istatistiksel işlemi gerçekleştirmek için kullanılır.
SPSS’in en büyük avantajı:
Kod yazmadan analiz yapabilme
Menü tabanlı kullanım
Akademik çalışmalarda yaygın kabul görmesi
özellikleridir.
SPSS’i Açtığınızda Karşınıza Çıkan Ekranlar / SPSS’i Tanıyalım
SPSS programını başlattığınızda aynı anda iki farklı pencere açılır:
Data Editor (Veri Giriş Ekranı)
Output Viewer (Çıktı/Rapor Ekranı)
Analiz yaptığınızda sonuçlar Output ekranında görüntülenir. Ancak analiz yapmadan önce bu pencereyi kapatmanız herhangi bir sorun oluşturmaz.
SPSS Veri Editörü: Excel’e Benzer Ama Farklı
SPSS açıldığında karşınıza Excel’e benzeyen bir tablo gelir. Ancak burada iki farklı sekme vardır:
Variable View (Değişken Görünümü)
Data View (Veri Görünümü)
Bunları yukarıdaki görselde, sol altta görebilisiniz. SPSS mantığını anlamanın anahtarı bu iki sekmeyi doğru kavramaktır.
Variable View (Değişken Görünümü) Nedir?
Variable View ekranı (yukarıdaki görselde açık olan sekme), analiz yapmadan önce değişkenlerin tanımlandığı bölümdür.
Örneğin:
Cinsiyet
Yaş
Medeni durum
Eğitim düzeyi
Yaşadığı yer
bunların her biri bir değişkendir.
SPSS’te önce değişkenleri tanımlarız, sonra verileri gireriz.
SPSS’te Değişken Nedir?
Değişken, katılımcılar arasında farklılık gösteren özelliktir.
Örneğin:
Cinsiyet → Kadın / Erkek
Yaş → 21, 35, 42
Eğitim düzeyi → Lise / Lisans / Yüksek Lisans
Cinsiyet değişkendir çünkü değeri kişiden kişiye değişir.
Variable View Sütunları Ne Anlama Gelir?
SPSS’te Variable View ekranında birçok sütun bulunur. En önemli olanları şunlardır:
1️⃣ Name (Değişken Adı)
Değişkenin kısa kod adıdır.
Örnek:
cinsiyet → cns
egitim_dz
yas
⚠️ Türkçe karakter kullanmamanız önerilir.⚠️ Boşluk kullanamazsınız (egitim düzeyi ❌ → egitim_dz ✅)
2️⃣ Label (Etiket)
Değişkenin açıklamasıdır. Tablolarda görünen kısım burasıdır.
Örnek:
Name: cns
Label: Cinsiyet
Analiz çıktılarında “Cinsiyet” görünür.
3️⃣ Type (Veri Türü)
En sık kullanılan iki veri türü:
Numeric → Sayısal veri (1, 2, 25, 40 gibi)
String → Metinsel veri (İstanbul, Ankara gibi)
Genellikle anket analizlerinde kategorik değişkenler Numeric olarak tanımlanır ve değer etiketleri verilir.
4️⃣ Values (Değer Etiketleri)
SPSS’in en kritik bölümlerinden biridir.
Örneğin:
1 = Kadın2 = Erkek
SPSS’e “1 yazdığımda Kadın demek istiyorum” diye öğretmiş oluruz.
Bu yöntem analizleri çok daha sağlıklı yapmamızı sağlar.
5️⃣ Decimals (Ondalık Basamak)
Sayısal değişkenlerde kaç ondalık basamak gösterileceğini belirler.
Genellikle:
Kimlik numarası gibi değişkenlerde → 0
Ölçek puanlarında → 2
kullanılır.
6️⃣ Measure (Ölçme Düzeyi)
SPSS’te üç temel ölçme düzeyi vardır:
Nominal → Sıralama yok (Cinsiyet)
Ordinal → Sıralama var (Eğitim düzeyi)
Scale → Sürekli ölçüm (Yaş, gelir, puan)
Bu ayar, hangi istatistik testini yapabileceğinizi belirler. Yanlış seçilmesi analiz hatalarına yol açabilir.
Data View (Veri Görünümü) Nedir?
Değişkenleri tanımladıktan sonra Data View ekranına geçeriz.
Burada:
Satırlar → Katılımcılar
Sütunlar → Değişkenler
anlamına gelir.
SPSS bu ekrandaki verileri analiz eder.
SPSS Menü Yapısı
Üst menüde yer alan bölümlerden bazıları şunlardır:
File → Dosya işlemleri
Edit → Düzenle
View → Göster
Data → Veri
Transform → Veri dönüştürme
Analyze → İstatistiksel analizler
Graphs → Grafik oluşturma
En sık kullanacağınız bölüm: Analyze menüsü olacaktır.
SPSS Öğrenmeye Nereden Başlamalısınız?
SPSS’te uzmanlaşmak için doğru sıralama şudur:
Değişken tanımlama
Veri girişi
Frekans analizi
Normallik testi
Korelasyon
T testi / ANOVA
Regresyon
Bu seride tüm süreci sıfırdan adım adım öğreneceksiniz.
Sık Yapılan Başlangıç Hataları
Yeni başlayanların yaptığı en yaygın hatalar:
Türkçe karakter kullanmak
Ölçme düzeyini yanlış seçmek
String yerine Numeric kullanmamak
Value tanımlamamak
Bu hatalar ileride analiz hatalarına neden olur.
Sonuç
Bu ilk derste SPSS programını genel hatlarıyla tanıdık:
Variable View nedir?
Data View nedir?
Değişken nasıl tanımlanır?
Numeric ve String farkı nedir?
Measure ayarı neden önemlidir?
Bir sonraki derste sıfırdan değişken tanımlamayı ve veri girişini uygulamalı olarak öğreneceğiz.
Daha detaylı bilgiler için videomuzu izlemenizi öneriyoruz.
Ayrıca videonun verilerini aşağıdaki linkten indirerek birlikte uygulayabilirsiniz.