Sıfırdan SPSS Ders 3: SPSS'te Ters Kodlama (Reverse Coding) Nasıl Yapılır?

SPSS öğrenme serimizin üçüncü dersinde, ölçek analizlerinin en kritik adımlarından biri olan SPSS'te ters kodlama (reverse coding) konusunu uygulamalı olarak ele alıyoruz.

İlk derste SPSS arayüzünü tanımış, ikinci derste ise örnek bir anket üzerinden veri girişini adım adım göstermiştik. Bu derste ise veri girişinin devamı niteliğinde olan ters kodlama işlemini detaylı biçimde öğreneceğiz. Eğer önceki dersi yapmadıysanız, dersin sonunda paylaştığımız “Ders3” veri dosyasını indirerek bu anlatımı birebir uygulayabilirsiniz.

Bu yazı özellikle tez yazanlar, yüksek lisans ve doktora öğrencileri, makale analizi yapan araştırmacılar ve SPSS’i doğru temelden öğrenmek isteyen herkes için hazırlanmıştır.

Ters Kodlama Nedir?

Örnek anketimizde “Yönetici Davranışları Ölçeği” adında 5’li Likert tipte bir ölçek kullanıyoruz. Katılımcılar her maddeye 1 ile 5 arasında puan veriyor:

1 = Hiç katılmıyorum2 = Katılmıyorum3 = Kararsızım4 = Katılıyorum5 = Tamamen katılıyorum

Ölçek toplam 9 maddeden oluşuyor. Katılımcının verdiği cevaplara göre ya toplam puan (9–45 arası) ya da ortalama puan (1–5 arası) hesaplanıyor.

Buraya kadar her şey normal. Ancak önemli bir problem var.

Ölçekteki bazı maddeler olumlu, bazıları ise olumsuz ifadeler içeriyor. Örneğin:

Olumlu madde:“Yöneticilerimiz adil davranır.”

Bu maddede 5 puan vermek olumlu değerlendirme anlamına gelir.

Ancak bazı maddeler ters yapıdadır. Örneğin:“Yöneticilerimizin yardımsever insanlar olduklarını düşünmüyorum.”

Bu maddede 5 puan vermek aslında olumsuz bir değerlendirmedir.

İşte tam bu noktada ters kodlama devreye girer.

Ters Kodlama Neden Yapılır?

Eğer ters ifadeleri olduğu gibi toplam veya ortalama puana dahil edersek analizimiz hatalı olur. Çünkü:

• Olumlu maddede 5 = iyi

• Ters maddede 5 = kötü

Bu çelişki toplam puanı bozar.

Bu nedenle ters maddelerde puanları şu şekilde çevirmemiz gerekir:

1 → 52 → 43 → 34 → 25 → 1

Bu işlem yapılmadan ölçek puanı hesaplanmamalıdır. Aksi halde tezinizde, makalenizde veya raporunuzda ciddi metodolojik hata oluşur.

SPSS'te Ters Kodlama Nasıl Yapılır?

SPSS’te ters kodlama işlemi oldukça pratiktir. İki farklı yöntem vardır:

• Recode into Same Variables (aynı değişken üzerine yazma)

• Recode into Different Variables (yeni değişken oluşturma)

Akademik çalışmalarda önerilen yöntem ikinci seçenektir. Çünkü orijinal değişkeni korur ve hata durumunda geri dönme imkânı sağlar.

Biz burada Recode into Different Variables yöntemini kullanıyoruz.

Adım 1: Transform Menüsüne Girin

Üst menüden:

Transform → Recode into Different Variables

Adım 2: Ters Kodlanacak Maddeleri Seçin

Örneğimizde 6. ve 8. maddelerin ters kodlu olduğunu varsayalım. Bu maddeleri sağ tarafa aktarın.

Adım 3: Yeni Değişken Adı Verin

Örneğin:

ydo6 → ydo6_tersydo8 → ydo8_ters

Change butonuna basarak isim değişikliğini onaylayın.

Adım 4: Old and New Values Ayarını Yapın

Bu kısım en kritik bölümdür.

Old Value → 1 | New Value → 5 → Add

Old Value → 2 | New Value → 4 → Add

Old Value → 3 | New Value → 3 → Add

Old Value → 4 | New Value → 2 → Add

Old Value → 5 | New Value → 1 → Add

Burada özellikle dikkat edilmesi gereken nokta şudur:

Yeni değişken oluşturduğunuz için 3’ü 3 olarak mutlaka belirtmelisiniz. Aksi halde 3 değerleri boş kalabilir.

Tüm eşleştirmeleri kontrol ettikten sonra Continue ve ardından OK butonuna basın.

Adım 5: Log (İşlem Kaydı) Kontrolü

SPSS işlem kaydını (syntax/log) ekrana getirir. Burada hangi değişkenlerin nasıl dönüştürüldüğünü görebilirsiniz. Bu kayıt özellikle tez danışmanları için önemlidir. “Ters kodlamayı nasıl yaptın?” sorusuna bu çıktıyla cevap verebilirsiniz.

Ters Kodlama Sonrası Ne Yapılır?

Artık veri setinizde:

ydo6_tersydo8_ters

adında iki yeni değişken oluşmuştur.

Bundan sonraki aşamada ölçek toplam veya ortalama puanı hesaplanırken ters maddelerin orijinal halleri değil, ters kodlanmış halleri kullanılmalıdır.

Bir sonraki derste ölçek puanlarını (toplam ve ortalama) nasıl hesaplayacağımızı adım adım göstereceğiz.

Akademik Çalışmalarda En Sık Yapılan Hata

Tez ve makale incelemelerinde en sık karşılaşılan hata ters maddelerin kodlanmadan analize dahil edilmesidir. Bu durum:

• Güvenirlik katsayısını düşürür

• Faktör analizini bozar

• Regresyon sonuçlarını çarpıtır

• Ölçeğin yapısını anlamsızlaştırır

Bu nedenle ters kodlama küçük bir teknik işlem gibi görünse de metodolojik açıdan kritik bir adımdır.

SPSS’i Profesyonel Öğrenmek İstiyorsanız

Bu içerik SPSS öğrenme serimizin yalnızca bir parçasıdır. Eğer sıfırdan başlayarak ileri analizlere kadar sistematik biçimde öğrenmek istiyorsanız diğer derslere de göz atabilirsiniz.

Yeni içerikleri kaçırmamak için blogumuzu takip edebilir, YouTube kanalımıza abone olabilir ve SPSS ders arşivimize göz atabilirsiniz.

Çalışmalarınızda başarılar diliyorum. Bir sonraki derste görüşmek üzere.

Daha detaylı bilgiler için videomuzu izlemenizi öneriyoruz.

Ayrıca videonun verilerini aşağıdaki linkten indirerek birlikte uygulayabilirsiniz.