Sıfırdan SPSS Ders 2: SPSS'e Veri Girişi ve Ön Düzenlemeler

Bu derste SPSS’e veri girişini sıfırdan ve sistemli bir biçimde nasıl yapacağınızı adım adım öğreneceksiniz. İlk derste SPSS arayüzünü tanımıştık. Bu derste ise anket verilerinin kodlanması, Excel üzerinden veri girişi, verilerin SPSS’e aktarılması, değişken tanımlamaları, değer etiketlerinin girilmesi ve ölçme düzeylerinin ayarlanması işlemlerini uygulamalı olarak ele alacağız.

Sıfırdan SPSS Ders 2: SPSS'e Veri Girişi ve Ön Düzenlemeler

Veri Girişi ve Ön Düzenlemeler kapsamında, öncelikle veri girişine başlamadan önce anket formu üzerinde bazı ön işlemler yapmamız gerekir. Her anket formunun sağ üst köşesine bir sıra numarası vermenizi öneririm. Örneğin 1. katılımcı, 2. katılımcı gibi numaralandırma yaparsanız ileride bir veriyi kontrol etmek istediğinizde ilgili kağıda kolayca dönebilirsiniz. Özellikle veri giriş hatalarını kontrol ederken bu yöntem büyük kolaylık sağlar.

Anket Sorularının Kodlanması

İkinci adım anket sorularının kodlanmasıdır. SPSS, metinlerle değil sayılarla çalışır. Bu nedenle kategorik cevapları sayısal olarak kodlamamız gerekir. Örneğin cinsiyet sorusunda “Kadın” ve “Erkek” seçenekleri varsa Kadın için 1, Erkek için 2 kodunu verebiliriz. Veri girişinde Kadın gördüğümüzde 1, Erkek gördüğümüzde 2 yazacağız. Yaş gibi doğrudan sayısal olan değişkenlerde ayrıca bir kodlama yapmamıza gerek yoktur. Katılımcı 24 yaşındaysa doğrudan 24 olarak girilir.

Öğrenim düzeyi gibi çoktan seçmeli sorularda seçenekleri soldan sağa 1, 2, 3, 4, 5 şeklinde numaralandırabilirsiniz. Burada önemli olan tutarlılıktır. Hangi seçeneğe hangi kodu verdiyseniz tüm veri girişinde aynı sistemi kullanmalısınız. Medeni durum sorusunda da örneğin Bekar için 1, Evli için 2 kodu verilebilir. Eğer araştırmanızın amacı gerektirmiyorsa gereksiz detaylı kategoriler oluşturmaktan kaçınmalısınız. Analiz amacınız neyi gerektiriyorsa o kadar kategori yeterlidir.

Yaşadığınız ilçe gibi açık uçlu ve metinle cevaplanan sorular string (sözel) değişken olacaktır. Bu tür sorularda kodlama yapmak zorunda değilsiniz. Ancak metin girişlerinde yazım birliğine dikkat etmelisiniz. Örneğin bir katılımcı için “Şile”, başka bir katılımcı için “şile” veya “Sile” yazarsanız SPSS bunları farklı kategori olarak algılar. Bu da analiz sürecinde ciddi sorunlara yol açar.

Birden fazla seçime izin veren sorularda ise farklı bir sistem kullanılır. Örneğin “Hangi sosyal medya hesaplarınız var?” sorusunda Instagram, Twitter, Facebook, TikTok seçenekleri varsa her biri ayrı bir değişken olarak tanımlanır. Katılımcı Instagram kullanıyorsa o değişkene 1 yazılır, kullanmıyorsa boş bırakılabilir ya da 0 girilebilir. Bu tür sorularda 1, 2, 3, 4 şeklinde tek sütunlu kodlama yapılmaz.

Likert tipi sorularda ise genellikle 1’den 5’e kadar derecelendirme kullanılır. Örneğin 1 = Hiç katılmıyorum, 2 = Katılmıyorum, 3 = Kararsızım, 4 = Katılıyorum, 5 = Tamamen katılıyorum. Beşli Likert yaygındır ancak mümkünse yedili Likert kullanmak ölçüm hassasiyetini artırır ve özellikle normal dağılım varsayımının sağlanmasında avantaj sağlayabilir.

Verilerin Excel'e Girilmesi

Anket kodlamasını tamamladıktan sonra veri girişini doğrudan SPSS’e değil, önce Excel’e yapmanızı öneririm. Çünkü Excel üzerinde düzenleme, silme, kopyalama ve kontrol işlemleri daha pratiktir. Daha sonra verileri tek seferde SPSS’e aktarabilirsiniz.

Excel’de ilk satıra değişken isimlerini yazmalısınız. Örneğin katılımcı numarası için ID, cinsiyet için cinsiyet ya da kısaltma olarak cns, yaş için yas, öğrenim düzeyi için ogr_dz gibi kısa ama anlamlı değişken isimleri kullanılmalıdır. Likert tipi sorular için örneğin yd1, yd2, yd3 gibi sistematik isimlendirme yapabilirsiniz. Değişken isimlerinde Türkçe karakter, boşluk ve özel karakter kullanmamaya dikkat edin.

Değişken isimlerini yazdıktan sonra her satıra bir katılımcı gelecek şekilde veri girişine başlayabilirsiniz. İlk sütunda ID numaralarını otomatik doldurmak için Excel’de aşağı doğru sürükleme yöntemini kullanabilirsiniz. Ardından her değişken için belirlediğiniz kodları girerek veri girişini tamamlayabilirsiniz.

SPSS Ekranına Geçiş

Tüm katılımcıların verileri girildikten sonra artık SPSS’e geçebiliriz. SPSS’te Variable View (Değişken Görünümü) ekranına gelerek Excel’de kullandığınız değişken isimlerini alt alta yapıştırabilirsiniz. Eğer daha önce aynı isimde değişken varsa hata alırsınız. Böyle bir durumda mevcut değişkenleri silip tekrar yapıştırmanız gerekir.

Burada önemli bir nokta vardır. String türünde olan değişkenleri (örneğin yaşanılan ilçe) Type kısmından Numeric yerine String olarak değiştirmeniz gerekir. Ayrıca karakter uzunluğunu yeterli bir değer (örneğin 50 ya da 100) olarak ayarlayabilirsiniz. Eğer bunu yapmazsanız Excel’den veri yapıştırırken hata alırsınız.

Değişken türlerini ayarladıktan sonra Data View ekranına geçerek Excel’deki tüm verileri seçip kopyalayın ve SPSS’te ilk hücreye yapıştırın. Tüm verilerin sorunsuz şekilde aktarıldığını göreceksiniz.

Veri aktarımı tamamlandıktan sonra Variable View ekranına geri dönerek değişken etiketlerini (Label) ve değer etiketlerini (Value Labels) tanımlamalısınız. Örneğin cinsiyet değişkeninde 1 = Kadın, 2 = Erkek şeklinde tanımlama yapabilirsiniz. Öğrenim düzeyi gibi değişkenlerde de her koda karşılık gelen açıklamayı tek tek girmeniz gerekir. Utilities menüsünden Variables seçeneğine girerek yaptığınız kodlamaları kontrol edebilirsiniz. Bu adım veri hatalarını erken aşamada fark etmenizi sağlar.

Son olarak Measure (Ölçme Düzeyi) ayarlarını yapmalısınız. SPSS’te üç temel ölçme düzeyi vardır: Nominal, Ordinal ve Scale. Cinsiyet ve medeni durum gibi kategorik ve sırasız değişkenler Nominal olarak işaretlenir. Öğrenim düzeyi gibi sıralı kategoriler Ordinal olarak işaretlenmelidir. Yaş gibi sayısal ve aritmetik işlemlere uygun değişkenler ise Scale olarak tanımlanır.

Likert tipi sorular teknik olarak ordinal yapıdadır ancak sosyal bilimlerde çoğunlukla Scale olarak kabul edilir ve analizlerde bu şekilde işaretlenir. Eğer sadece yüzde dağılımlarına bakacaksanız geçici olarak Nominal yapabilir, daha sonra analiz öncesi tekrar Scale olarak değiştirebilirsiniz.

Sonuç

Bu adımları tamamladığınızda veri giriş süreciniz hatasız ve analiz için hazır hale gelmiş olur. Bir sonraki derste bu veriler üzerinden yeni değişken üretme, düzenleme ve temel analiz işlemlerine geçeceğiz.

Uygulama yapmak için aşağıdaki dosyaları indirerek adım adım ilerleyebilirsiniz. Eğer bu içerik faydalı olduysa diğer SPSS derslerine de göz atabilirsiniz. Düzenli ve doğru veri girişi, sağlıklı analiz yapmanın ilk ve en kritik adımıdır.

Daha detaylı bilgiler için videomuzu izlemenizi öneriyoruz.

Ayrıca videonun verilerini aşağıdaki linklerden indirerek birlikte uygulayabilirsiniz.

NOT: Bu derste ders1 adlı dosyayı kullanabilirsiniz. Ders1'den sonra herhangi bir değişiklik olmamıştır.