Tez nedir, nasıl yazılır? Adım adım tez yazma rehberi
Güncelleme tarihi: 5 gün önce
Tez yazmak; yalnızca çok sayıda kaynağı bir araya getirmek veya uzun bir akademik metin hazırlamak değildir. Başarılı bir tez, açık biçimde tanımlanmış bir araştırma problemini bilimsel yöntemlerle inceleyen, elde edilen bulguları tutarlı biçimde değerlendiren ve ulaşılan sonuçları akademik yazım kurallarına uygun olarak sunan bütünlüklü bir çalışmadır. Bu nedenle tez süreci konu seçimi, literatür taraması, araştırma tasarımı, gerekli izinlerin alınması, veri toplama, analiz, yazım ve düzeltme aşamalarından oluşur. Bu rehberde “Tez nedir?” ve “Tez nasıl yazılır?” sorularını, çalışmaya nereden başlanması gerektiğinden tezin teslimine kadar adım adım ele alacağız.
Videonun hemen altına eklenecek kısa metin: Bu videoda tez kavramı, tez hazırlamanın temel amacı ve bilimsel bir tezden beklenen başlıca özellikler açıklanmaktadır. Aşağıdaki rehberde ise konu seçiminden son kontrole kadar bütün tez yazma sürecini daha ayrıntılı biçimde inceleyebilirsiniz.
Tez nedir?
Tez; sınırları belirlenmiş bir araştırma problemi hakkında bilimsel yöntemlerden yararlanılarak hazırlanan, bulguları ve ulaşılan sonuçları sistematik biçimde sunan akademik çalışmadır. Tezde yalnızca mevcut bilgilerin aktarılması değil, bu bilgilerin belirli bir araştırma amacı doğrultusunda değerlendirilmesi, ilişkilendirilmesi ve gerektiğinde yeni verilerle desteklenmesi beklenir. Çalışmanın niteliğine göre tez; bir sorunu açıklayabilir, bir ilişkinin varlığını sınayabilir, belirli bir deneyimi derinlemesine inceleyebilir veya mevcut bir yaklaşıma farklı bir bakış açısı kazandırabilir. Bununla birlikte tezden beklenen özgünlük düzeyi lisans, yüksek lisans ve doktora programlarında aynı değildir.
Tezin amacı nedir?
Tezin temel amacı, öğrencinin belirli bir alandaki bilgi birikimini bilimsel bir araştırma sürecinde kullanabildiğini göstermesidir. Öğrencinin güvenilir kaynaklara ulaşması, bu kaynakları eleştirel biçimde değerlendirmesi, uygun araştırma yöntemini seçmesi, verileri analiz etmesi ve sonuçlarını akademik bir metin hâline getirmesi beklenir. Doktora tezlerinde alana özgün bir katkı sunma beklentisi çok daha belirginken lisans ve yüksek lisans tezlerinde mevcut bir problemi doğru yöntemle incelemek de değerli bir bilimsel katkı oluşturabilir. Dolayısıyla özgünlük, her zaman daha önce hiç çalışılmamış bir konu bulmak değil; bilinen bir konuyu farklı bir örneklem, dönem, yöntem, değişken veya kuramsal çerçeve üzerinden incelemek anlamına da gelebilir.
Tez ile ödev, proje ve makale arasındaki fark nedir?
Tez, ödev ve makale aynı akademik yazım ilkelerinden yararlansa da kapsamları, değerlendirme biçimleri ve hazırlanma amaçları farklıdır. Ödev çoğunlukla öğrencinin belirli bir konuyu anlayıp anlamadığını değerlendirmek amacıyla hazırlanırken tez, daha uzun süreli ve sistematik bir araştırma sürecini gerektirir. Makale ise genellikle daha kısa, daha yoğun ve yayımlanmak üzere belirli bir derginin kurallarına göre yapılandırılmış bilimsel metindir. Tezde kurumun yazım kılavuzu, danışmanlık süreci, gerekli araştırma izinleri ve jüri değerlendirmesi gibi ilave akademik aşamalar bulunabilir.
Çalışma türü | Temel amaç | Genel kapsam | Değerlendirme |
Ödev | Öğrenilen bilgiyi göstermek | Dar ve ders odaklı | Dersi yürüten öğretim elemanı |
Proje | Bir problem veya uygulama üzerinde çalışmak | Uygulamalı ya da kuramsal olabilir | Ders, bölüm veya proje komisyonu |
Makale | Bilimsel bulguyu kısa ve yoğun biçimde yayımlamak | Teze göre daha sınırlı | Editör ve hakemler |
Tez | Bağımsız araştırma yeterliliğini göstermek | Ayrıntılı ve sistematik | Danışman, jüri ve ilgili enstitü |
Tez türleri nelerdir?
Tezlerin kapsamı ve bilimsel katkı beklentisi, programın düzeyine ve üniversitenin kurallarına göre değişir. Lisans bitirme tezlerinde öğrencinin araştırma ve akademik yazım becerilerini geliştirmesi öne çıkarken yüksek lisans tezlerinde belirli bir problemin daha ayrıntılı ve yöntemsel olarak tutarlı biçimde incelenmesi beklenir. Doktora tezi ise araştırmacının alanına özgün ve savunulabilir bir bilimsel katkı sunmasını gerektirir. Tezsiz yüksek lisans programlarında hazırlanan dönem projesi de akademik bir çalışma olmakla birlikte tezle aynı kapsam ve değerlendirme sürecine sahip değildir.
Program | Çalışma | Başlıca beklenti |
Lisans | Bitirme tezi veya projesi | Temel araştırma ve akademik yazım becerisi |
Tezsiz yüksek lisans | Dönem projesi | Mesleki veya uygulamalı bir problemin incelenmesi |
Tezli yüksek lisans | Yüksek lisans tezi | Belirli bir probleme dayanan sistematik araştırma |
Doktora | Doktora tezi | Alana özgün ve savunulabilir bilimsel katkı |
Tez yazmaya nasıl başlanır?
Tez yazmaya doğrudan giriş bölümünü yazarak başlamak çoğu zaman verimli bir yöntem değildir. İlk olarak üniversitenizin güncel tez yazım kılavuzunu, akademik takvimini, tez önerisi şartlarını ve etik kurul uygulamalarını incelemeli; ardından danışmanınızla araştırmanın kapsamını netleştirmelisiniz. Konu, araştırma problemi, veri erişimi ve kullanılacak yöntem yeterince açıklığa kavuşmadan uzun bölümler yazmak ilerleyen aşamalarda kapsamlı değişikliklere neden olabilir. Bu nedenle başlangıç aşamasındaki öncelik, yazılacak sayfa sayısını artırmak değil, araştırmanın uygulanabilir bir planını oluşturmaktır.
Tez yazma aşamaları nelerdir?
Tez yazma süreci doğrusal görünse de uygulamada literatüre geri dönme, araştırma sorularını daraltma veya yöntem planını geliştirme ihtiyacı doğabilir. Buna rağmen temel aşamaların doğru sırayla yürütülmesi gereksiz iş yükünü azaltır ve araştırmanın tutarlılığını güçlendirir. Özellikle veri toplamaya başlamadan önce araştırma sorularının, örneklemin, veri toplama araçlarının, analiz yönteminin ve gerekli izinlerin belirlenmiş olması gerekir. Genel tez yazma süreci aşağıdaki şekilde özetlenebilir:
Üniversitenin tez yazım kılavuzunu ve akademik takvimini inceleme
Konuyu ve araştırma problemini belirleme
Ön literatür taraması yapma
Araştırmanın amacını ve sorularını oluşturma
Tez önerisini hazırlama
Araştırma yöntemini ve analiz planını belirleme
Etik kurul ve kurum izinlerini tamamlama
Verileri toplama
Verileri analiz etme
Tezin bölümlerini yazma
Danışman geri bildirimlerine göre düzeltme yapma
Kaynakça, biçim ve benzerlik kontrollerini tamamlama
Tezi teslim etme ve savunmaya hazırlanma
Tez konusu nasıl belirlenir?
İyi bir tez konusu yalnızca ilgi çekici değil, aynı zamanda araştırılabilir ve tamamlanabilir olmalıdır. Konu seçerken alandaki bilimsel gereksinimin yanında verilere veya katılımcılara erişim, araştırmanın maliyeti, gerekli izinler, kullanılabilecek yöntemler ve programın süresi birlikte değerlendirilmelidir. Çok geniş bir konu yüzeysel bir çalışmaya, aşırı dar bir konu ise yeterli kaynağa ya da veriye ulaşılamamasına neden olabilir. Bu nedenle genel bir ilgi alanı önce sınırlandırılmalı, ardından açık bir araştırma problemine dönüştürülmelidir.
Araştırma problemi, amaç ve araştırma soruları nasıl oluşturulur?
Araştırma problemi, tezde hangi bilimsel sorunun veya bilgi eksikliğinin inceleneceğini açıklar; amaç ise araştırmanın bu problem karşısında ne yapacağını belirtir. Araştırma soruları, amacı cevaplanabilir alt sorulara dönüştürmeli ve çalışmanın yöntemiyle uyumlu olmalıdır. Her tezde hipotez bulunması gerekmez; hipotezler daha çok ilişkilerin, farklılıkların veya etkilerin sınandığı uygun nicel araştırmalarda kullanılır. Araştırma problemi, amaç, sorular ve yöntem arasında bağlantı kurulamıyorsa tez henüz yeterince olgunlaşmamış demektir.
Literatür taraması nasıl yapılır?
Literatür taraması, konu hakkında bulunan kaynakların art arda özetlenmesi değil, önceki çalışmaların sonuçlarının, yöntemlerinin ve sınırlılıklarının araştırma problemi doğrultusunda değerlendirilmesidir. Taramaya temel kavramlar ve anahtar kelimeler belirlenerek başlanmalı; ulusal ve uluslararası veri tabanlarında farklı anahtar kelime birleşimleri kullanılmalıdır. Kaynaklar okunurken amaç, yöntem, örneklem, temel bulgular ve sınırlılıklar düzenli biçimde kaydedilirse yazım aşamasında kaynakları karşılaştırmak kolaylaşır. Güncel çalışmaların yanında konunun temelini oluşturan klasik kaynaklara ve mümkün olduğunca birincil araştırmalara ulaşılması da önemlidir.
Tez önerisi nasıl hazırlanır?
Tez önerisi, yapılması planlanan araştırmanın bilimsel ve uygulamalı yol haritasıdır. Öneride genellikle araştırmanın konusu, problemi, amacı, önemi, soruları veya hipotezleri, temel literatürü, yöntemi ve çalışma takvimi açıklanır. Tez önerisinin açık hazırlanması, veri toplama başladıktan sonra ortaya çıkabilecek yöntem değişikliklerini ve kapsam sorunlarını azaltır. Ayrıntılı bir şablon ve örnek yapı için tez önerisi hazırlama rehberini inceleyebilirsiniz.
Tezin yöntemi nasıl belirlenir?
Araştırma yöntemi, araştırma sorularına güvenilir ve savunulabilir cevaplar üretecek biçimde seçilmelidir. Yöntem bölümünde araştırma deseni, çalışma grubu veya örneklem, veri toplama araçları, uygulama süreci, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, etik önlemler ve analiz teknikleri açıklanır. Nicel, nitel veya karma yöntemin seçimi araştırmacının kişisel tercihinden önce problemin yapısına ve elde edilmek istenen kanıtın niteliğine dayanmalıdır. Kullanılacak analizlerin veri toplandıktan sonra değil, araştırma tasarlanırken düşünülmesi ölçme aracı ve örneklem konusunda önemli hataların önüne geçer.
Etik kurul ve kurum izinleri ne zaman alınır?
İnsan katılımcılardan kişisel bilgi, görüş, ölçüm veya deneysel veri toplanan araştırmalarda etik kurul ve kurum izni gerekebilir. Gerekli izinlerin türü araştırmanın alanına, kurumuna, veri kaynağına ve üniversitenin güncel kurallarına göre değiştiği için süreç danışmanla ve ilgili birimle veri toplamadan önce netleştirilmelidir. Katılımcıların bilgilendirilmesi, gönüllü onam, kişisel verilerin korunması ve verilerin güvenli biçimde saklanması araştırma planının parçası olmalıdır. Veri toplandıktan sonra geriye dönük izin alınabileceği varsayımı, tezin kabulünü ve araştırma sonuçlarının yayımlanmasını tehlikeye atabilir.
Veri toplama süreci nasıl yürütülür?
Veri toplama aşamasına geçmeden önce araştırma soruları, örneklem seçimi, ölçme araçları ve analiz planı arasında uyum bulunduğu kontrol edilmelidir. Uygulamalar mümkün olduğunca standart koşullarda yürütülmeli ve süreçte meydana gelen sapmalar düzenli biçimde kaydedilmelidir. Anket, görüşme, gözlem, deney, doküman incelemesi veya ikincil veri kullanımı gibi tekniklerin her birinde farklı kalite kontrollerine ihtiyaç duyulur. Eksik, tekrarlı veya hatalı kayıtların nasıl ele alınacağı da analiz başlamadan önce belirlenmelidir.
Tezde veri analizi nasıl yapılır?
Veri analizi, toplanan bilgileri araştırma sorularına cevap verebilecek bulgulara dönüştürme sürecidir. Nicel araştırmalarda değişkenlerin ölçüm düzeyleri, dağılım özellikleri, örneklem yapısı ve testlerin varsayımları dikkate alınırken nitel araştırmalarda kodlama, tema geliştirme, araştırmacı tutarlılığı ve yorumların verilerle desteklenmesi önem kazanır. Karma araştırmalarda nicel ve nitel bulguların yalnızca ayrı ayrı sunulması değil, uygun bir araştırma tasarımı içinde bütünleştirilmesi gerekir. Araştırma tasarımı veya analiz seçiminde desteğe ihtiyaç duyulması hâlinde istatistiksel analiz danışmanlığı sayfasından çalışma kapsamına uygun destek hakkında bilgi alınabilir.
Tez hangi bölümlerden oluşur?
Bir tezin bölüm yapısı üniversitenin yazım kılavuzuna, bilim alanına ve araştırma desenine göre değişebilir. Bununla birlikte tezler genellikle ön sayfalar, giriş, literatür veya kuramsal çerçeve, yöntem, bulgular, tartışma, sonuç, kaynakça ve eklerden oluşur. Bazı enstitüler bulgular ile tartışmayı ya da tartışma ile sonucu aynı bölümde isterken bazıları bunların ayrı başlıklar hâlinde yazılmasını zorunlu tutabilir. Bu nedenle aşağıdaki genel yapı kullanılmadan önce ilgili enstitünün güncel tez şablonu mutlaka kontrol edilmelidir.
Bölüm | Temel işlevi |
Ön sayfalar | Kapak, onay, beyan, özet, abstract ve içindekileri sunmak |
Giriş | Problemi, amacı, önemi, kapsamı ve araştırma sorularını açıklamak |
Literatür/kuramsal çerçeve | Araştırmanın bilimsel dayanağını ve literatürdeki yerini göstermek |
Yöntem | Araştırmanın nasıl gerçekleştirildiğini açıklamak |
Bulgular | Analiz sonucunda elde edilen kanıtları sunmak |
Tartışma | Bulguları yorumlamak ve önceki çalışmalarla karşılaştırmak |
Sonuç ve öneriler | Araştırmanın genel sonucunu ve uygulanabilir önerileri açıklamak |
Kaynakça | Metinde yararlanılan kaynakların künyelerini vermek |
Ekler | Ana metne alınması uygun olmayan araç ve belgeleri sunmak |
Tezin her bölümünün ayrıntılı yazım amacı için bir tez hangi bölümlerden oluşur? başlıklı rehberi de inceleyebilirsiniz.
Not: Videoda tezlerin yaygın bölüm yapıları açıklanmaktadır. Bölüm adlarının ve sıralamasının üniversitenizin yazım kılavuzuna göre değişebileceğini unutmayın.
Tezin giriş bölümü nasıl yazılır?
Giriş bölümü, araştırmanın hangi problemi neden ele aldığını ve çalışmanın hangi amaca yöneldiğini okuyucuya göstermelidir. Bu bölümde konu genel çerçeveden araştırma problemine doğru daraltılmalı; çalışmanın amacı, önemi, soruları, kapsamı ve gerekli durumlarda temel kavramları açıklanmalıdır. Giriş, uzun bir literatür özeti veya araştırma sonucunun ayrıntılı biçimde açıklandığı bölüm değildir. Araştırmanın bütününe hâkim olunduktan sonra giriş bölümünün son kez gözden geçirilmesi, metinde verilen vaatlerle tamamlanan çalışma arasında uyum kurulmasını sağlar.
Literatür veya kuramsal çerçeve bölümü nasıl yazılır?
Literatür bölümünde kaynaklar yazar yazar sıralanmak yerine kavramlar, yaklaşımlar, yöntemler veya araştırma bulguları etrafında ilişkilendirilmelidir. Okuyucu bu bölümü tamamladığında alanda nelerin bilindiğini, hangi konularda farklı sonuçlara ulaşıldığını ve mevcut tezin hangi gereksinimden doğduğunu anlayabilmelidir. Kaynaklar arasında benzerlik, farklılık ve yöntemsel sınırlılıkların gösterilmesi metni basit bir derlemeden bilimsel bir değerlendirmeye dönüştürür. Bölümün sonunda araştırma probleminin literatürdeki yeri açıkça görülebilmelidir.
Bulgular ve tartışma arasındaki fark nedir?
Bulgular bölümü araştırmanın ürettiği kanıtları sistematik biçimde sunarken tartışma bölümü bu kanıtların ne anlama geldiğini açıklar. Bulgularda tablo, şekil, doğrudan alıntı, tema veya istatistiksel sonuçlara yer verilebilir; ancak aynı bilgilerin hem tabloda hem metinde gereksiz yere tekrarlanmasından kaçınılmalıdır. Tartışmada bulgular araştırma soruları doğrultusunda yorumlanmalı, önceki araştırmalarla karşılaştırılmalı ve olası açıklamalar değerlendirilmelidir. Bir sonucun istatistiksel olarak anlamlı olması, tek başına teorik veya uygulamalı açıdan önemli olduğu anlamına gelmediği için etki büyüklüğü ve araştırmanın bağlamı da dikkate alınmalıdır.
Bulgular | Tartışma |
Ne bulunduğunu gösterir | Bulgunun ne anlama geldiğini açıklar |
Analiz sonuçlarına dayanır | Literatür ve kuramsal çerçeveyle ilişki kurar |
Daha betimleyici ve tarafsızdır | Yorumlayıcı ve açıklayıcıdır |
Tablo, şekil, tema ve alıntı içerebilir | Benzerlikleri, farklılıkları ve olası nedenleri değerlendirir |
Sonuç ve öneriler bölümü nasıl yazılır?
Sonuç bölümünde araştırma sorularına verilen temel cevaplar, tezin bütünlüğü içinde açık ve kısa biçimde ortaya konmalıdır. Bu bölüm yalnızca bulguların tekrarlandığı bir özet olmamalı; çalışmanın bilimsel veya uygulamalı anlamını, sınırlılıklarını ve ulaşılan genel yargıyı göstermelidir. Öneriler doğrudan araştırmanın bulgularına dayanmalı ve “daha fazla araştırma yapılmalıdır” gibi genel ifadeler yerine kim tarafından, hangi konuda ve neden uygulanabileceğini açıklamalıdır. Araştırmada incelenmeyen konular hakkında kesin önerilerde bulunmak veya bulguların izin verdiğinden daha geniş genellemeler yapmak sonuç bölümünü zayıflatır.
Tezde kaynakça nasıl hazırlanır?
Tezde kullanılan her düşünce, bulgu, tanım veya doğrudan alıntı uygun biçimde kaynaklandırılmalı ve metin içindeki atıflarla kaynakça listesi birbiriyle eşleşmelidir. Kaynakça APA, Chicago, MLA, Vancouver veya üniversitenin belirlediği başka bir sisteme göre hazırlanabilir; burada öncelikli olan ilgili enstitünün güncel kılavuzudur. Kaynak yönetim programları düzenlemeyi kolaylaştırsa da yazar adı, yayın yılı, eser adı, DOI ve diğer künye bilgilerinin doğruluğu ayrıca kontrol edilmelidir. Ayrıntılı örnekler için kaynakça yazımı nasıl yapılır? rehberinden yararlanabilirsiniz.
Benzerlik oranı ile intihal aynı şey midir?
Benzerlik raporu, tezde başka metinlerle eşleşen ifadeleri gösterir; ancak bu eşleşmelerin etik ihlal oluşturup oluşturmadığı yalnızca toplam yüzdeye bakılarak belirlenemez. Doğru aktarılmış kaynaklar, mevzuat ifadeleri, yöntem açıklamaları ve kaynakça da raporda eşleşme oluşturabileceği gibi düşük benzerlik oranına sahip bir metinde kaynaksız fikir kullanımı bulunabilir. Türkiye’de bütün tezler için geçerli tek bir “kabul edilebilir benzerlik oranı” bulunduğunu söylemek doğru değildir; üniversiteler ve enstitüler farklı kurallar uygulayabilir. Bu nedenle rapor, danışman ve kurum ölçütleri doğrultusunda eşleşmeler tek tek incelenerek değerlendirilmelidir.
Tez yazarken yapay zekâ kullanılabilir mi?
Yapay zekâ araçları konu hakkında anahtar kelime üretme, çalışma planı oluşturma, anlatım sorunlarını fark etme veya araştırmacının kendi metnini geliştirmesine yardımcı olma amacıyla kullanılabilir. Bununla birlikte doğrulanmamış bilgi, uydurma kaynak, üretilmiş veri, yanıltıcı analiz veya başkasına ait fikirlerin kaynak gösterilmeden kullanılması ciddi akademik ve etik sorunlara yol açar. Öğrenci, tezde sunduğu bütün bilgilerin doğruluğundan ve metnin akademik dürüstlüğünden kendisi sorumludur; ayrıca üniversitenin yapay zekâ kullanım ve beyan kuralları kontrol edilmelidir. Konuyu ayrıntılı olarak ele aldığımız tez yazarken yapay zekâ kullanılır mı? yazısını da okuyabilirsiniz.
Tez kaç sayfa olmalıdır?
Bir tezin kaç sayfa olması gerektiğine ilişkin bütün alanlar ve üniversiteler için geçerli tek bir sayı yoktur. Sayfa uzunluğu program düzeyine, bilim alanına, araştırma yöntemine, veri miktarına ve enstitünün yazım kurallarına göre değişir. Nitel görüşmelerden oluşan bir tez ile deneysel veya ikincil veri kullanan bir tezin bölüm uzunluklarının aynı olması beklenemez. Bu nedenle hedef, belirli bir sayfa sayısına ulaşmak değil, araştırma sorularını yeterli kanıtla ve gereksiz tekrara düşmeden cevaplamaktır.
Tez yazmak ne kadar sürer?
Tez yazma süresi araştırmanın kapsamına, veri erişimine, etik kurul sürecine, analizlerin niteliğine ve danışman geri bildirimlerinin sıklığına göre değişir. Literatürü okumak, verileri toplamak, analiz yapmak ve metni düzeltmek için gerçekçi süreler ayrılmadan hazırlanan takvimler kısa sürede işlevsiz hâle gelebilir. Özellikle veri toplama ve izin süreçlerinde gecikme olabileceği düşünülerek çalışma planında esneklik bırakılmalıdır. Büyük ve belirsiz hedefler yerine haftalık olarak tamamlanabilecek kaynak tarama, veri temizleme, analiz veya bölüm düzeltme hedefleri belirlemek daha etkili olur.
Tez yazarken yapılan yaygın hatalar nelerdir?
Tez sürecindeki sorunların önemli bir kısmı yazım aşamasından önce araştırmanın kapsamı ve yöntemi yeterince netleştirilmediği için ortaya çıkar. Konuyu geniş tutmak, araştırma sorularıyla ilgisi olmayan kaynakları biriktirmek, analiz yöntemini veri toplandıktan sonra seçmek ve üniversitenin yazım kılavuzunu son aşamaya bırakmak iş yükünü artırır. Bulguların yorumlanmadan bırakılması, sonuçların gereğinden fazla genellenmesi ve atıf-kaynakça uyumsuzlukları da tezin bilimsel niteliğini zayıflatır. En sık karşılaşılan hatalar aşağıdaki kontrol listesiyle erken aşamada fark edilebilir:
Araştırılabilir bir problem yerine yalnızca genel bir konu belirlemek
Tezin kapsamını program süresi içinde tamamlanamayacak kadar geniş tutmak
Araştırma sorusu, yöntem ve analiz arasında uyum kurmamak
Etik kurul veya kurum izinlerini veri toplamadan önce kontrol etmemek
Kaynakları yalnızca özetlemek ve aralarında ilişki kurmamak
Bulgular ile tartışmayı birbirine karıştırmak
Tablo ve şekillerdeki bütün sayıları metinde yeniden tekrarlamak
Kaynakça düzenlemesini ve biçim kontrolünü son güne bırakmak
Danışman geri bildirimlerini metnin yalnızca belirli yerlerine uygulamak
Benzerlik yüzdesini tek başına akademik dürüstlük göstergesi kabul etmek
Tez teslim edilmeden önce neler kontrol edilmelidir?
Tezin son kontrolü yalnızca yazım yanlışlarının düzeltilmesinden ibaret değildir. Başlıklarla içerik, araştırma sorularıyla bulgular, bulgularla sonuçlar ve metin içi atıflarla kaynakça arasında tutarlılık bulunup bulunmadığı birlikte değerlendirilmelidir. Üniversitenin yazım kılavuzundaki sayfa yapısı, başlıklandırma, tablo ve şekil düzeni, özet uzunluğu, ekler ve teslim biçimi ayrıca kontrol edilmelidir. Aşağıdaki maddeler tezin danışmana veya enstitüye gönderilmesinden önce son kontrol listesi olarak kullanılabilir:
Başlık araştırmanın kapsamını doğru yansıtıyor mu?
Amaç ve araştırma soruları açık mı?
Kullanılan yöntem tekrar uygulanabilecek kadar ayrıntılı açıklanmış mı?
Bütün araştırma sorularına bulgularda cevap verilmiş mi?
Tartışmadaki yorumlar elde edilen bulgulara dayanıyor mu?
Sonuçlar araştırmanın kapsamını aşacak biçimde genellenmiş mi?
Metindeki bütün atıflar kaynakçada bulunuyor mu?
Kaynakçadaki bütün eserler metinde kullanılmış mı?
Tablo ve şekiller doğru numaralandırılmış mı?
Üniversitenin tez yazım kılavuzu uygulanmış mı?
Gerekli etik kurul ve kurum izinleri eklenmiş mi?
Yazım, biçim ve benzerlik kontrolleri tamamlanmış mı?
Tez örnekleri nereden bulunabilir?
Tamamlanmış yüksek lisans ve doktora tezlerine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden ulaşılabilir. Tez örnekleri incelenirken yalnızca aynı konuda hazırlanmış çalışmalar değil, benzer yöntem veya araştırma desenini kullanan tezler de yararlı olabilir. Bununla birlikte eski bir tezin biçimini doğrudan kopyalamak yerine kendi üniversitenizin güncel tez yazım kılavuzu esas alınmalıdır. Örnek tezler araştırmanın nasıl yapılandırılabileceğini görmek için kullanılmalı, hazır metin veya kaynak aktarım aracı olarak değerlendirilmemelidir.
Tez hakkında sıkça sorulan sorular
Tezin ilk hangi bölümü yazılmalıdır?
Tezin bölümlerini kapaktan sonuca doğru sırayla yazmak zorunlu değildir. Araştırma problemi ve yöntem planı netleştirildikten sonra literatür ile yöntem bölümleri geliştirilebilir; bulgular ise veri analizi tamamlandıktan sonra yazılmalıdır. Giriş, özet ve sonuç bölümlerinin son biçimleri araştırmanın bütünü ortaya çıktıktan sonra verilirse metindeki tutarlılık güçlenir. Ancak yazım sırası danışmanın çalışma yöntemine ve araştırmanın tasarımına göre değişebilir.
Tez için kaç kaynak kullanılmalıdır?
Bütün tezler için geçerli asgari veya ideal bir kaynak sayısı bulunmaz. Gerekli kaynak sayısı konunun kapsamına, bilim alanına, program düzeyine ve literatürün büyüklüğüne göre değişir. Çok sayıda ilgisiz kaynak kullanmak yerine araştırma problemini kurmaya ve bulguları değerlendirmeye yardımcı olan güvenilir kaynakların seçilmesi daha önemlidir. Kaynak sayısına ilişkin özel bir şart varsa üniversitenin kılavuzu ve danışmanın ölçütleri esas alınmalıdır.
Danışman olmadan tez yazılabilir mi?
Resmî tez süreci, üniversitenin görevlendirdiği danışman ve ilgili akademik birimlerin gözetiminde yürütülür. Danışman araştırmanın kapsamı, yöntemi ve akademik yeterliliği hakkında geri bildirim verir; ancak araştırmanın yürütülmesi ve metnin hazırlanması öğrencinin sorumluluğundadır. Dışarıdan alınan eğitim, editörlük veya analiz desteği danışmanın ve öğrencinin akademik sorumluluğunun yerine geçmez. Etik destek, öğrencinin kendi çalışmasını anlayarak ve savunabilecek yeterlilikte geliştirmesine yardımcı olmalıdır.
Tezde kullanılan her bilgiye kaynak gösterilmeli midir?
Başka bir çalışmadan alınan düşünce, tanım, veri, yöntemsel bilgi veya doğrudan ifade uygun biçimde kaynaklandırılmalıdır. Alanın genel bilgisi kabul edilen her cümle için kaynak gerekmeyebilir; ancak hangi bilginin genel kabul edildiği disipline ve hedef okuyucuya göre değişebilir. Şüphe duyulan durumlarda güvenilir kaynağa atıf yapmak ve aktarım biçimini akademik yazım sistemine göre düzenlemek daha güvenlidir. Doğrudan alıntılarda tırnak, blok alıntı ve sayfa numarası gibi ek kuralların da uygulanması gerekir.
Tez yazımında profesyonel destek alınabilir mi?
Araştırma tasarımı eğitimi, istatistiksel analiz danışmanlığı, akademik editörlük, biçim kontrolü ve kaynakça düzenlemesi gibi alanlarda etik sınırlar içinde destek alınabilir. Bu desteğin amacı öğrenci yerine tez üretmek değil, öğrencinin kendi araştırmasını doğru yöntemlerle yürütmesine ve daha açık biçimde sunmasına yardımcı olmaktır. Öğrenci kullanılan yöntemleri, yapılan analizleri ve yazdığı metni anlayabilmeli; jüri karşısında çalışmasının her aşamasını açıklayabilmelidir. Sürecinize uygun desteği belirlemek için akademik danışmanlık sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sonuç
Tez yazmak, tek seferde tamamlanan uzun bir metin üretme işi değil; birbirine bağlı araştırma kararlarının planlı biçimde yürütüldüğü akademik bir süreçtir. Konunun araştırılabilir biçimde sınırlandırılması, araştırma sorularıyla uyumlu yöntemin seçilmesi, gerekli izinlerin zamanında alınması ve bulguların literatürle ilişkilendirilmesi başarılı bir tezin temelini oluşturur. Yazım ve biçim kontrolleri sona bırakılmamalı, danışman geri bildirimleri tez boyunca düzenli biçimde uygulanmalıdır. Sistemli bir çalışma planı izlendiğinde tez süreci daha anlaşılır, yönetilebilir ve bilimsel açıdan daha güçlü hâle gelir.
Kaynak ve güncel başvuru noktaları: YÖK Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği, YÖK Ulusal Tez Merkezi, APA metin içi atıf ilkeleri.
