TEZ VE MAKALELER İÇİN ÖLÇEK ÇALIŞMALARI
Ölçek geliştirme ve uyarlama danışmanlığı
Yeni bir ölçme aracı geliştirmek veya mevcut bir ölçeği farklı bir dil, kültür ya da örneklemde kullanmak mı istiyorsunuz? Ölçülecek yapının tanımlanmasından madde havuzuna, uzman görüşünden pilot uygulamaya, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizlerinden geçerlik ve güvenirlik incelemelerine kadar ihtiyaç duyduğunuz aşamalarda yöntemsel ve istatistiksel destek sunuyoruz.
Madde havuzu ve uzman görüşü • Pilot uygulama • AFA ve DFA • Geçerlik ve güvenirlik
Ölçek geliştirme ve uyarlama danışmanlığı nedir?
Ölçek geliştirme, doğrudan gözlenemeyen bir özellik veya yapıyı ölçmek amacıyla yeni bir ölçme aracının sistematik biçimde hazırlanmasıdır. Ölçülmek istenen yapının kuramsal olarak tanımlanması, boyutlarının belirlenmesi, madde havuzunun oluşturulması, uzman görüşlerinin alınması, pilot uygulama yapılması ve elde edilen verilerin psikometrik özelliklerinin incelenmesi bu sürecin temel aşamalarını oluşturur.
Ölçek uyarlama ise daha önce geliştirilmiş bir ölçme aracının farklı bir dil, kültür veya hedef grupta kullanılabilmesi için bilimsel olarak değerlendirilmesidir. Uyarlama süreci yalnızca maddelerin başka bir dile çevrilmesinden ibaret değildir. Ölçeğin dilsel ve kültürel eşdeğerliği, hedef grupta anlaşılabilirliği, faktör yapısı, geçerliği ve güvenirliği birlikte incelenmelidir.
Ölçek geliştirme ve uyarlama çalışmaları birbirine benzeyen bazı aşamalar içerse de amaçları farklıdır. Ölçek geliştirmede yeni bir ölçme aracı ortaya konulurken ölçek uyarlamada mevcut aracın yeni kullanım koşullarındaki ölçme özellikleri değerlendirilir. Araştırmanın amacı, hedef grubu, ölçeğin önceki kullanımına ilişkin kanıtlar ve elde edilebilecek örneklem dikkate alınarak uygun süreç belirlenmelidir.
Daha önce geçerlik ve güvenirliği gösterilmiş bir ölçeğin yeni bir araştırmada kullanılması da her durumda aynı işlemlerin tekrar edileceği anlamına gelmez. Ölçeğin hangi amaçla geliştirildiği, hangi grupta doğrulandığı, puanlama yapısı, kullanım koşulları ve yeni araştırmanın özellikleri incelenerek hangi analizlerin gerekli olduğuna karar verilmelidir.
Bir ölçeğin yalnızca yüksek bir Cronbach alfa katsayısına sahip olması, onun geçerli veya tek boyutlu olduğunu göstermez. Maddelerin kuramsal yapıyla uyumu, madde özellikleri, faktör yapısı ve araştırmanın amacıyla ilişkili diğer geçerlik kanıtları birlikte değerlendirilmelidir.
Daha önce çalıştığımız ölçme araçlarından bazılarını Sık Çalıştığımız Ölçekler sayfamızda inceleyebilirsiniz. Aradığınız ölçeğin listede bulunmaması, o ölçekle ilgili destek sunamayacağımız anlamına gelmez.
Ölçek geliştirme ve uyarlama danışmanlığı kapsamında ne yapıyoruz?
-
Ölçeğin ölçmesi beklenen boyutların ve kuramsal çerçevenin belirlenmesine yönelik danışmanlık
-
Ölçek geliştirme çalışmaları için madde havuzunun kapsam, ifade ve hedef gruba uygunluk açısından değerlendirilmesi
-
Olumlu ve olumsuz yönlü maddelerin, benzer ifadelerin ve birden fazla yargı içeren maddelerin incelenmesi
-
Uzman görüşü formunun ve değerlendirme ölçütlerinin hazırlanması
-
Uzmanlardan alınan değerlendirmelerin kapsam geçerliği bakımından incelenmesi
-
Davis tekniği veya çalışmanın yapısına uygun başka bir yöntemle kapsam geçerliği sonuçlarının hesaplanması
-
Uzman görüşleri doğrultusunda maddelerin korunması, düzeltilmesi veya çıkarılmasına ilişkin kararların değerlendirilmesi
-
Ölçek uyarlama çalışmalarında kullanım izni, özgün ölçek, puanlama yönergesi ve önceki geçerlik-güvenirlik çalışmalarının incelenmesi
-
Çeviri, geri çeviri ve uzman değerlendirmesi aşamalarının planlanması
-
Maddelerin hedef dil ve kültürde anlaşılabilirliğinin değerlendirilmesi
-
Pilot uygulamanın amacı, hedef grubu ve uygulama biçiminin planlanması
-
Pilot uygulama sonuçlarına göre anlaşılmayan veya uygun çalışmayan maddelerin incelenmesi
-
Veri girişinin planlanması ve Excel veya SPSS veri şablonunun hazırlanması
-
Ters maddelerin belirlenmesi ve doğru biçimde kodlanması
-
Eksik değerlerin, aykırı gözlemlerin ve veri giriş hatalarının kontrol edilmesi
-
Madde dağılımlarının ve madde-toplam ilişkilerinin incelenmesi
-
Alt ve üst grup karşılaştırmaları gibi gerekli madde analizlerinin uygulanması
-
Ölçeğin yapısını keşfetmek amacıyla açımlayıcı faktör analizi yapılması
-
Verinin faktör analizine uygunluğunun ve faktör sayısına ilişkin kanıtların değerlendirilmesi
-
Faktör çıkarma ve döndürme yöntemlerinin araştırmanın yapısına göre belirlenmesi
-
Maddelerin faktör yükleri, ortak varyansları ve faktörlerle kuramsal uyumunun incelenmesi
-
Ölçeğin öngörülen ölçüm yapısını değerlendirmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi yapılması
-
Ölçüm modelinin, faktör yüklerinin, hata yapısının ve model uyum göstergelerinin birlikte değerlendirilmesi
-
Cronbach alfa, madde-toplam korelasyonları ve çalışmanın yapısına uygun diğer güvenirlik ölçütlerinin değerlendirilmesi
-
Yakınsak, ayrışma veya ölçüt geçerliği gibi araştırmanın amacıyla ilgili geçerlik kanıtlarının incelenmesi
-
Gerekli ve uygulanabilir olması durumunda farklı gruplar arasındaki ölçüm değişmezliğinin değerlendirilmesi
-
Ölçeğin son biçiminin, alt boyutlarının ve puanlama yönergesinin oluşturulmasına yönelik danışmanlık
-
Analiz sonuçlarının tablo ve grafiklerle sunulması
-
Kullanılan yöntemlerin ve elde edilen bulguların tez veya makalede akademik olarak raporlanmasına destek verilmesi
Uygulanacak işlemler her çalışma için aynı değildir. Ölçek geliştirme veya uyarlama amacı, mevcut aşama, madde sayısı, örneklem yapısı, elde edilen veri ve daha önce sağlanmış psikometrik kanıtlar birlikte değerlendirilerek çalışma planı oluşturulur.
Not: Mevcut bir ölçeği araştırmanızda kullanıyor ve yalnızca puanlama, veri düzenleme veya SPSS analizlerine ihtiyaç duyuyorsanız SPSS Analizi Danışmanlığı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sizden isteyeceklerimiz ve teslim edeceğimiz dosyalar
Talebinizi doğru değerlendirebilmemiz için elinizde bulunan belgeleri iletmeniz yeterlidir:
-
Araştırmanın geçici veya kesinleşmiş başlığı
-
Araştırmanın amacı, problemi ve ölçülmek istenen yapı
-
Hedef evren, örneklem veya çalışma grubuna ilişkin bilgiler
-
Ölçek geliştirme çalışması için mevcut madde havuzu veya taslak ölçek formu
-
Ölçek uyarlama çalışması için özgün ölçek, kaynak makale ve puanlama yönergesi
-
Varsa ölçek kullanım izni ve kullanım koşullarını gösteren belgeler
-
Ölçeğin özgün ve çevrilmiş formları
-
Daha önce yapılmış çeviri ve geri çeviri çalışmaları
-
Uzman görüşü formu ve uzmanlardan alınan değerlendirmeler
-
Pilot uygulama sonuçları
-
Varsa Excel, SPSS veya başka bir formatta hazırlanmış veri dosyası
-
Tez önerisi, araştırma protokolü veya yöntem bölümünün mevcut hâli
-
Üniversitenin tez önerisi formu, yazım kılavuzu veya hedef derginin yazar rehberi
-
Etik kurul veya kurum izniyle ilgili mevcut belgeler
-
Danışman, jüri veya hakem tarafından iletilen görüşler
-
Çalışmanın mevcut aşaması ve tamamlanması gereken tarih
Bütün belgelerin hazır olması zorunlu değildir. Gönderdiğiniz dosyaları ön değerlendirmeden geçirerek eksik veya açıklanması gereken noktaları size bildiriyoruz.
Talebin kapsamına göre teslim dosyalarında şunlar yer alabilir:
-
Ölçek geliştirme veya uyarlama sürecinin mevcut durumunu gösteren yazılı değerlendirme
-
Madde havuzu veya taslak ölçek formuna yönelik açıklamalı inceleme
-
Uzman görüşü formu ve değerlendirme ölçütleri
-
Uzman görüşlerinin kapsam geçerliği bakımından analiz sonuçları
-
Pilot uygulama ve ana uygulamaya ilişkin veri giriş şablonu
-
Kontrol edilmiş ve düzenlenmiş Excel veya SPSS veri dosyası
-
Madde analizi ve güvenirlik sonuçları
-
Açımlayıcı faktör analizi çıktı ve tabloları
-
Kapsama dâhil olması durumunda doğrulayıcı faktör analizi modeli, çıktıları ve uyum göstergeleri
-
Geçerlik ve güvenirlik sonuçlarını açıklayan tablolar
-
Ölçeğin alt boyutlarına ve puanlama biçimine ilişkin açıklamalar
-
Tez veya makalenin yöntem ve bulgular bölümünde kullanılabilecek akademik rapor
-
Yapılan işlemleri ve alınan kararları açıklayan değerlendirme notları
-
Araştırmacının ve tez danışmanının ayrıca karar vermesi gereken konuların listesi
Teslim kapsamı, dosyalar incelendikten sonra hazırlanan teklif içerisinde açıkça belirtilir.
Not: Ölçek çalışmanız için ulaşılması gereken katılımcı sayısını henüz belirlemediyseniz Örneklem Büyüklüğü Hesaplama ve G*Power Güç Analizi sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Ölçek geliştirme ile ölçek uyarlama arasındaki fark nedir?
Ölçek geliştirme, belirli bir yapıyı ölçmek amacıyla yeni bir ölçme aracının hazırlanmasıdır. Ölçek uyarlama ise mevcut bir ölçme aracının farklı bir dil, kültür veya hedef grupta kullanılabilirliğinin değerlendirilmesidir. Uyarlama çalışması yalnızca çeviri yapılmasını değil, ölçeğin yeni koşullardaki ölçme özelliklerinin incelenmesini de gerektirir.
Ölçek uyarlamak için yalnızca çeviri yapmak yeterli midir?
Hayır. Çeviri, uyarlama sürecinin yalnızca bir aşamasıdır. Dilsel ve kültürel eşdeğerlik, uzman görüşleri, hedef grupta anlaşılabilirlik, faktör yapısı, geçerlik ve güvenirlik kanıtları da değerlendirilmelidir.
Ölçeği uyarlamadan önce izin almam gerekir mi?
Ölçeğin telif ve kullanım koşulları incelenmelidir. Bazı ölçekler izin alınmadan akademik amaçla kullanılabilirken bazıları için geliştiriciden, yayıncıdan veya hak sahibinden yazılı izin alınması gerekebilir. Gerekli kullanım izninin alınması araştırmacının sorumluluğundadır; mevcut izin ve kullanım belgeleri çalışma başlamadan önce incelenebilir.
Her ölçek çalışmasında hem AFA hem de DFA yapılmalı mıdır?
Hayır. Hangi faktör analizlerinin gerekli olduğu; çalışmanın geliştirme veya uyarlama amacı, ölçeğin önceki yapısı, mevcut kanıtlar, örneklem ve araştırma sorularına göre belirlenir. Her çalışmaya aynı analiz sırasının uygulanması doğru değildir.
AFA ve DFA aynı katılımcılar üzerinde yapılabilir mi?
Mümkün olduğunda faktör yapısının keşfedilmesi ve doğrulanması için bağımsız örneklemler kullanılması daha güçlü kanıt sağlar. Yeterli örneklem bulunduğunda veri iki gruba ayrılabilir. Bunun mümkün olmadığı durumlarda aynı örneklemin kullanılması gerekebilir; ancak bu durum yöntem ve sınırlılıklar bölümünde açıkça belirtilmelidir.
Ölçek geliştirme çalışması için kaç katılımcıya ihtiyaç vardır?
Bütün ölçek geliştirme çalışmalarına uygulanabilecek tek bir katılımcı sayısı bulunmamaktadır. Madde sayısı, faktör yapısı, analiz yöntemi, modelin karmaşıklığı, verilerin özellikleri ve planlanan geçerlik incelemeleri birlikte değerlendirilmelidir. Örneklem planının veri toplamadan önce yapılması gerekir.