Görüşme yöntemi nedir? Türleri, soru örnekleri ve uygulama

1 Eki 2024

11 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 14 Eyl

İstatistik Dersleri: Ders 26

Araştırmacılar insanların deneyimlerini, düşüncelerini, tutumlarını ve bir olaya yükledikleri anlamları öğrenmek istediklerinde görüşme yönteminden yararlanabilir. Görüşme, özellikle katılımcının kendi ifadeleriyle ayrıntılı bilgi vermesinin önemli olduğu araştırmalarda kullanılan temel veri toplama yöntemlerinden biridir.

Önceki yazılarımızda gözlem yöntemini ve deney yöntemini ele almıştık. Gözlem insanların ne yaptıklarını belirli bir ortam içinde incelemeyi sağlarken görüşme, katılımcıların ne düşündüklerini, ne yaşadıklarını ve davranışlarını nasıl açıkladıklarını anlamaya yardımcı olur. Araştırmanın amacına bağlı olarak bu yöntemler ayrı ayrı veya birlikte kullanılabilir.

Görüşme yöntemi nedir?

Görüşme yöntemi, araştırmacının belirli bir araştırma amacı doğrultusunda katılımcılara sorular yönelterek sözlü bilgi topladığı bir yöntemdir. Mülakat yöntemi olarak da adlandırılan bu yaklaşımda veri, araştırmacı ile katılımcı arasındaki iletişim sonucunda üretilir. Görüşme yüz yüze yapılabileceği gibi telefon, görüntülü görüşme veya uygun dijital platformlar üzerinden de gerçekleştirilebilir.

Görüşmenin günlük bir sohbetten farkı, belirli bir araştırma sorusuna ve planlanmış bir veri toplama sürecine dayanmasıdır. Araştırmacı kimlerle görüşeceğini, hangi konuları ele alacağını, görüşmeleri nasıl kaydedeceğini ve elde edilen verileri hangi yöntemle analiz edeceğini önceden belirler. Görüşme sırasında esneklik bulunabilse de bu esneklik araştırmanın amacından uzaklaşmak veya katılımcıyı istenen cevaba yönlendirmek anlamına gelmez.

Görüşme yöntemi çoğunlukla nitel araştırmalarla ilişkilendirilir. Bununla birlikte bütün katılımcılara aynı kapalı uçlu soruların yöneltildiği yapılandırılmış görüşmelerden sayısal veriler de elde edilebilir. Dolayısıyla görüşmenin nitel veya nicel olması yalnızca sözlü iletişimle yapılmasına değil, soruların yapısına, verilerin kaydedilme biçimine ve uygulanan analiz yöntemine bağlıdır.

Görüşme yönteminin temel özellikleri nelerdir?

Görüşmenin en belirgin özelliği, araştırmacı ile katılımcı arasında karşılıklı iletişim kurulmasıdır. Araştırmacı yalnızca önceden hazırladığı soruları okumakla kalmaz; katılımcının verdiği yanıtları dinler, anlaşılmayan noktaları açıklığa kavuşturur ve araştırma amacıyla ilişkili konularda ayrıntı isteyebilir. Özellikle yarı yapılandırılmış görüşmelerde “Bunu biraz daha açıklayabilir misiniz?” veya “Bu durumla ilgili bir örnek verebilir misiniz?” gibi takip sorularından yararlanılabilir.

Görüşme verisi yalnızca söylenen kelimelerden oluşmaz. Duraksamalar, belirli konuların özellikle vurgulanması, katılımcının cevap vermekte zorlanması ve görüşmenin gerçekleştiği bağlam da araştırmacıya yardımcı olabilir. Bununla birlikte beden dili veya ses tonu üzerinden katılımcının duygu ve düşünceleri hakkında kesin sonuçlara ulaşılmamalı; bu tür gözlemler araştırmacının yorumu olarak alan notlarında açıkça ayrılmalıdır.

Görüşme sürecinde kullanılan temel araç, görüşme formu veya görüşme kılavuzudur. Bu belgede görüşmenin amacı, temel sorular, muhtemel takip soruları ve görüşmenin genel sırası yer alabilir. Yapılandırılmış görüşmelerde form daha standartken yarı yapılandırılmış görüşmelerde araştırmacıya katılımcının cevaplarını derinleştirebileceği bir alan bırakılır.

Görüşme yöntemi türleri nelerdir?

Görüşmeler katılımcı sayısına, soruların yapılandırılma düzeyine, görüşmenin gerçekleştirilme biçimine ve amacına göre sınıflandırılabilir. Bir araştırmadaki görüşme aynı anda birden fazla özellikle tanımlanabilir. Örneğin çevrim içi yapılan bireysel bir görüşme, soru yapısı bakımından yarı yapılandırılmış olabilir.

Katılımcı sayısına göre görüşme türleri

Bireysel görüşme, araştırmacının aynı anda tek bir katılımcıyla görüştüğü yöntemdir. Kişisel deneyimlerin, hassas konuların veya katılımcının kendi yaşam öyküsünün ayrıntılı biçimde ele alınacağı araştırmalarda tercih edilebilir. Diğer katılımcıların bulunmaması, kişinin kendi görüşlerini daha rahat ifade etmesini sağlayabilir; ancak görüşmelerin tek tek yürütülmesi veri toplama süresini uzatır.

Grup görüşmesi, birden fazla katılımcının aynı görüşme ortamında yer aldığı yöntemdir. Katılımcıların birbirlerinin görüşlerine cevap vermeleri, benzer ve farklı deneyimlerin aynı ortamda ortaya çıkmasını sağlayabilir. Bununla birlikte baskın konuşmacıların tartışmayı yönlendirmesi, bazı kişilerin düşüncelerini açıklamaktan kaçınması ve görüşlerin grup etkisiyle değişmesi mümkündür.

Odak grup görüşmesi, her grup görüşmesinin genel adı değildir. Odak grupta belirli bir konu, eğitimli bir moderatör eşliğinde tartışılır ve yalnızca katılımcıların tek tek cevapları değil, grup içinde gelişen etkileşim de veri kaynağı olarak değerlendirilir. Bu nedenle odak grup araştırması planlanırken moderasyon, grup bileşimi ve katılımcılar arasındaki olası güç ilişkileri dikkate alınmalıdır.

Soruların yapısına göre görüşme türleri

Görüşme türü	Temel özelliği	Uygun olabilecek durum
Yapılandırılmış görüşme	Sorular ve soru sırası büyük ölçüde standarttır	Katılımcı cevaplarının karşılaştırılması amaçlandığında
Yarı yapılandırılmış görüşme	Temel sorular önceden hazırlanır, takip soruları kullanılabilir	Deneyimlerin karşılaştırılarak ayrıntılı incelenmesinde
Yapılandırılmamış görüşme	Katı bir soru listesi yerine genel konu ve amaçlar bulunur	Keşfedici ve derinlemesine araştırmalarda

Yapılandırılmış görüşmede katılımcılara aynı soruların benzer sırayla ve mümkün olduğunca aynı biçimde yöneltilmesi amaçlanır. Görüşmeci önceden belirlenen formun dışına sınırlı ölçüde çıkar. Bu standartlık cevapların karşılaştırılmasını kolaylaştırırken beklenmedik ve ayrıntılı konuların ortaya çıkarılmasını zorlaştırabilir.

Yarı yapılandırılmış görüşmede temel sorular görüşme öncesinde hazırlanır; ancak araştırmacı katılımcının verdiği cevaplara göre açıklama ve örnek isteyebilir. Soruların sırası görüşmenin doğal akışına göre değişebilir ve daha önce öngörülmeyen önemli konular araştırma amacıyla ilişkili olduğu sürece ele alınabilir. Tezlerde ve nitel araştırmalarda sık kullanılmasının temel nedeni, farklı katılımcılardan karşılaştırılabilir bilgi toplarken derinleşmeye de imkân tanımasıdır.

Yapılandırılmamış görüşmede ayrıntılı ve sabit bir soru listesi bulunmaz. Araştırmacı genel bir konu veya başlangıç sorusu üzerinden görüşmeyi ilerletir ve katılımcının gündeme getirdiği deneyimleri takip eder. Bu yöntem yüksek düzeyde esneklik sağlayabilir; ancak görüşmecinin süreci yönetme becerisi ve elde edilen geniş veriyi düzenleyebilmesi büyük önem taşır.

Gerçekleştirilme biçimine göre görüşme türleri

Yüz yüze görüşmeler, araştırmacı ve katılımcının aynı fiziksel ortamda bulunduğu görüşmelerdir. Araştırmacı iletişim ortamını daha yakından izleyebilir ve gerektiğinde açıklama yapabilir. Ancak ulaşım, zaman, mekân ve mahremiyet koşulları veri toplama sürecini zorlaştırabilir.

Telefon görüşmeleri, farklı yerlerde bulunan katılımcılara ulaşmayı kolaylaştırabilir ve görüntülü görüşmeye göre daha az teknik gereksinim oluşturabilir. Buna karşılık görsel etkileşimin bulunmaması ve uzun görüşmelerde katılımcının dikkatini sürdürmenin güçleşmesi sınırlılık yaratabilir.

Çevrim içi görüntülü görüşmeler, coğrafi olarak dağınık katılımcılarla veri toplamayı mümkün hâle getirir. Araştırmacı kullanılan platformun güvenliğini, bağlantı kalitesini, görüşmenin kaydedilip kaydedilmeyeceğini ve katılımcının konuşabileceği özel bir ortama sahip olup olmadığını değerlendirmelidir. Çevrim içi görüşme, yüz yüze görüşmenin yalnızca teknik bir kopyası olarak görülmemeli; ortamın veri üretimine etkisi yöntem bölümünde açıklanmalıdır.

Görüşme formu nasıl hazırlanır?

Görüşme formu hazırlamaya doğrudan soru yazmakla başlanmamalıdır. Öncelikle araştırmanın amacı, alt problemleri ve görüşme yoluyla hangi bilgilerin elde edilmek istendiği belirlenmelidir. Her görüşme sorusu en az bir araştırma sorusuyla ilişkili olmalı; araştırmanın amacıyla bağlantısı bulunmayan sorular yalnızca ilgi çekici oldukları için forma eklenmemelidir.

Sorular açık, anlaşılır ve katılımcı grubunun dil düzeyine uygun olmalıdır. Bir soruda iki farklı konuyu birlikte sormaktan, akademik kavramlarla dolu uzun cümlelerden, katılımcıya belirli bir cevabı düşündüren ifadelerden ve yalnızca “evet” veya “hayır” cevabı üreten sorulardan kaçınılmalıdır. “Uzaktan eğitimin yararlı ve etkili olduğunu düşünüyor musunuz?” sorusu olumlu bir değerlendirmeyi öne çıkarırken “Uzaktan eğitim deneyiminizi nasıl değerlendiriyorsunuz?” sorusu farklı cevaplara daha fazla alan bırakır.

Görüşme genellikle katılımcının kolay cevaplayabileceği tanıtıcı ve ısındırıcı sorularla başlayabilir. Ardından araştırmanın temel konularına geçilir ve gerekli durumlarda derinleştirici sorular yöneltilir. Son bölümde katılımcıya eklemek istediği başka bir konu olup olmadığı sorularak görüşme tamamlanabilir.

Yarı yapılandırılmış görüşme soruları nasıl hazırlanır?

Örneğin öğretmenlerin uzaktan eğitim deneyimlerini inceleyen bir araştırmada görüşme kılavuzu aşağıdaki gibi düzenlenebilir:

Bölüm	Örnek soru
Başlangıç	Uzaktan eğitimle ilgili deneyiminizden kısaca söz eder misiniz?
Temel deneyim	Uzaktan eğitim sürecinde derslerinizi nasıl planladınız?
Güçlükler	Bu süreçte karşılaştığınız temel güçlükler nelerdi?
Uygulamalar	Bu güçlüklerle başa çıkmak için neler yaptınız?
Değerlendirme	Uzaktan eğitimin öğrencileriniz üzerindeki etkilerini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Öneriler	Benzer bir süreç yeniden yaşanırsa nelerin farklı yapılmasını önerirsiniz?
Kapanış	Konuyla ilgili eklemek istediğiniz başka bir deneyim veya görüş var mı?

Araştırmacı bu temel soruların ardından “Bunun nasıl gerçekleştiğini açıklayabilir misiniz?”, “Bir örnek verebilir misiniz?” veya “Bu durum sizi ve öğrencilerinizi nasıl etkiledi?” gibi takip soruları kullanabilir. Takip sorularının amacı katılımcıyı belirli bir cevaba yönlendirmek değil, verilen cevabın anlamını ve bağlamını daha iyi kavramaktır.

Hazırlanan görüşme formu uzman görüşüne sunulabilir ve hedef gruba benzer özellikteki kişilerle pilot olarak denenebilir. Pilot görüşme, soruların anlaşılır olup olmadığını, görüşmenin yaklaşık ne kadar sürdüğünü, soru sırasının uygunluğunu ve hangi soruların birbirini tekrar ettiğini gösterir. Pilot uygulama sonucunda yapılan değişiklikler yöntem bölümünde kısaca açıklanmalıdır.

Görüşme yöntemi nasıl uygulanır?

İlk aşamada görüşme yönteminin araştırma sorusuna neden uygun olduğu açıklanmalıdır. Katılımcıların kişisel deneyimlerini ve bir olaya yükledikleri anlamları incelemek amaçlanıyorsa görüşme uygun olabilir. Ancak doğrudan gözlenebilen davranışların sıklığını belirlemek veya geniş bir evrende sayısal genelleme yapmak isteniyorsa tek başına görüşme yeterli olmayabilir.

Katılımcılar araştırmanın amacına uygun bir örnekleme yaklaşımıyla belirlenmelidir. Görüşmeye kimlerin dâhil edileceği, bu kişilerin araştırma konusu açısından neden önemli olduğu ve katılımcılara nasıl ulaşılacağı açıklanmalıdır. Katılımcı seçiminin yalnızca kolay ulaşılabilen kişilerle sınırlandırılması, elde edilen deneyimlerin çeşitliliğini azaltabilir.

Görüşme öncesinde katılımcıya araştırmanın amacı, görüşmenin tahmini süresi, kayıt yöntemi, gizlilik koşulları ve istediği zaman görüşmeden ayrılabileceği açıklanmalıdır. Katılımcının bilgilendirilmiş onayı alınmadan ses veya görüntü kaydı başlatılmamalıdır. Kayıt yapılmasına izin verilmediğinde ayrıntılı not tutulup tutulamayacağı katılımcıyla ayrıca görüşülmelidir.

Görüşme sırasında araştırmacı soruları anlaşılır biçimde yöneltmeli, katılımcının sözünü gereksiz yere kesmemeli ve sessizlikleri hemen yeni bir soruyla doldurmaya çalışmamalıdır. Katılımcının cevabı araştırmacının beklentisine uymadığında onaylayan, reddeden veya yargılayan tepkiler verilmemelidir. Görüşmeci bütün katılımcılara saygılı ve mümkün olduğunca tutarlı bir yaklaşım göstermelidir.

Görüşmenin sonunda araştırmacı katılımcıya eklemek istediği bir konu olup olmadığını sormalı ve katkısı için teşekkür etmelidir. Görüşme tamamlandıktan sonra ortam, iletişim süreci, kesintiler ve kayıtta anlaşılması güç noktalar hakkında kısa saha notları tutulabilir. Bu notlar, ses kaydının yerine geçmese de verilerin bağlam içinde değerlendirilmesine yardımcı olur.

Görüşmeler kaydedilmeli midir?

Katılımcının açık izni bulunuyorsa ses kaydı alınması görüşmenin doğru biçimde yazıya aktarılmasını kolaylaştırır. Araştırmacının yalnızca not tutması, görüşme sırasında bazı ifadelerin kaçırılmasına veya cevapların farkında olmadan özetlenmesine neden olabilir. Bununla birlikte kayıt cihazının bulunması bazı katılımcıların daha temkinli konuşmasına yol açabilir.

Kayıtların nerede saklanacağı, kimlerin erişebileceği, katılımcıların isimlerinin nasıl gizleneceği ve verilerin ne zaman silineceği araştırma başlamadan önce planlanmalıdır. Deşifre metinlerinde ad, kurum, konum ve kişiyi tanınabilir kılabilecek diğer ayrıntılar gerekli durumlarda kodlanmalı veya anonimleştirilmelidir.

Otomatik deşifre programları kullanılacaksa kişisel verilerin hangi sisteme aktarıldığı ayrıca değerlendirilmelidir. Sağlık durumu, çalışma hayatı, aile ilişkileri veya benzeri hassas bilgileri içeren kayıtlar, veri güvenliği incelenmeden üçüncü taraf sistemlere yüklenmemelidir. Otomatik oluşturulan deşifre metni de mutlaka ses kaydıyla karşılaştırılarak kontrol edilmelidir.

Kaç kişiyle görüşme yapılmalıdır?

Görüşme araştırmaları için her durumda geçerli tek bir katılımcı sayısı bulunmamaktadır. Gerekli sayı araştırma sorusunun kapsamına, katılımcı grubunun benzerliğine veya çeşitliliğine, görüşmelerin derinliğine, analiz yaklaşımına ve ulaşılmak istenen sonuçlara göre değişir. Bu nedenle “Nitel araştırmada mutlaka 10, 15 veya 20 kişiyle görüşülmelidir” biçimindeki sabit kurallar doğru değildir.

Katılımcı sayısı belirlenirken çalışmanın sağlayacağı bilgi gücü ve yeni görüşmelerden elde edilen bilgilerin araştırmaya ne ölçüde katkı sunduğu değerlendirilebilir. Birbirinden çok farklı alt gruplar inceleniyorsa daha fazla katılımcıya ihtiyaç duyulabilir. Dar bir konuya odaklanan, belirli ve benzer özelliklere sahip katılımcılarla yürütülen ayrıntılı görüşmelerde ise daha küçük bir örneklem yeterli olabilir.

“Veri doygunluğuna ulaşıldı” ifadesi kullanılıyorsa doygunluğun nasıl değerlendirildiği açıklanmalıdır. Yalnızca son birkaç görüşmede tamamen yeni bir kelime duyulmaması, her araştırmada tek başına yeterli bir ölçüt değildir. Araştırmacı yeni görüşmelerin kodlara, kategorilere veya temaların açıklanmasına ek bir katkı sunup sunmadığını değerlendirmelidir.

Görüşme verileri nasıl analiz edilir?

Nitel görüşmeler çoğunlukla yazıya aktarıldıktan sonra kodlanır. Araştırmacı metinleri tekrar tekrar okuyarak araştırma sorusuyla ilişkili anlamlı bölümleri belirler, bu bölümlere kodlar verir ve benzer kodları kategoriler veya temalar altında bir araya getirir. Tematik analiz, içerik analizi, betimsel analiz veya araştırmanın kuramsal yaklaşımına uygun başka bir nitel analiz yöntemi kullanılabilir.

Analiz yönteminin yalnızca adını yazmak yeterli değildir. Kodlamanın nasıl yapıldığı, temaların nasıl oluşturulduğu, birden fazla araştırmacı görev aldıysa görüş ayrılıklarının nasıl ele alındığı ve kullanılan yazılım varsa yazılımın analiz sürecindeki rolü açıklanmalıdır. NVivo, MAXQDA veya benzeri programlar verilerin düzenlenmesine yardımcı olabilir; ancak temaları araştırmacı yerine kendiliğinden üretmez.

Yapılandırılmış görüşmelerde kapalı uçlu sorular ve önceden belirlenmiş kategoriler kullanılmışsa cevaplar sayısallaştırılarak frekans, yüzde veya araştırma sorusuna uygun istatistiksel yöntemlerle analiz edilebilir. Bu durumda kullanılacak analiz, değişkenlerin ölçme düzeyine ve araştırma desenine göre belirlenmelidir.

Görüşme yönteminde geçerlik ve güvenirlik nasıl sağlanır?

Nitel görüşme çalışmalarında araştırma sürecinin inandırıcılığını ve tutarlılığını güçlendirmek için görüşme formunun pilot olarak denenmesi, veri toplama kararlarının ayrıntılı biçimde kaydedilmesi ve analiz sürecinin açıkça raporlanması önemlidir. Araştırmacı kendi varsayımlarının soru sorma ve yorumlama sürecini nasıl etkileyebileceğini de değerlendirmelidir.

Verilerin farklı araştırmacılar tarafından incelenmesi, görüşmelerin gözlem veya doküman gibi başka kaynaklarla karşılaştırılması ve bulguların katılımcı ifadelerinden uygun alıntılarla desteklenmesi çalışmanın şeffaflığını artırabilir. Bununla birlikte bu uygulamaların hiçbiri tek başına araştırmanın geçerli olduğunu kanıtlamaz. Kullanılan yaklaşım araştırmanın amacıyla uyumlu olmalı ve nasıl uygulandığı somut biçimde açıklanmalıdır.

Katılımcı doğrulaması yapılacaksa kişilere yalnızca uzun deşifre metinlerini gönderip onay istemek yerine hangi bulguların veya yorumların değerlendirileceği planlanmalıdır. Katılımcının daha sonra görüşünü değiştirmesi, önceki ifadesinin hatalı olduğu anlamına gelmeyebilir. İlk görüşmenin gerçekleştiği bağlam ile sonraki değerlendirme arasındaki fark analiz sırasında dikkate alınmalıdır.

Görüşme yönteminin avantajları nelerdir?

Görüşme yöntemi, katılımcıların deneyimlerinin ayrıntılı biçimde incelenmesini sağlar. Araştırmacı anlaşılmayan cevapları açıklığa kavuşturabilir, beklenmedik konular hakkında takip soruları yöneltebilir ve katılımcının belirli bir olaya yüklediği anlamı kendi ifadeleri üzerinden değerlendirebilir. Bu nedenle görüşme, karmaşık ve bağlama bağlı araştırma konularında zengin veri sağlayabilir.

Yüz yüze veya eş zamanlı çevrim içi görüşmelerde araştırmacı katılımcıyla doğrudan iletişim kurar. Uygun bir iletişim ortamının oluşturulması, katılımcının kendisini rahat hissetmesine ve deneyimlerini ayrıntılı biçimde anlatmasına yardımcı olabilir. Ancak araştırmacıyla yakın iletişim kurulması, verilen her cevabın kendiliğinden doğru veya eksiksiz olacağı anlamına gelmez.

Görüşme yönteminin dezavantajları nelerdir?

Görüşmelerin planlanması, uygulanması, deşifre edilmesi ve analiz edilmesi zaman alabilir. Özellikle uzun görüşmelerden elde edilen ses kayıtlarının yazıya aktarılması ve nitel olarak kodlanması önemli bir iş yükü oluşturur. Katılımcı sayısı arttıkça veri yönetimi daha da zorlaşabilir.

Görüşmecinin soru sorma biçimi, ses tonu, tepkileri ve varsayımları katılımcının cevaplarını etkileyebilir. Yönlendirici sorular veya araştırmacının beklediği cevabı belli eden davranışlar görüşme yanlılığına yol açabilir. Görüşmeci eğitimi, pilot uygulama ve görüşme kılavuzu kullanılması bu etkiyi azaltmaya yardımcı olur.

Katılımcılar geçmişte yaşanan olayları eksik hatırlayabilir, kendilerini daha olumlu gösterecek cevaplar verebilir veya hassas konularda bilgi paylaşmak istemeyebilir. Bu nedenle görüşme verileri katılımcıların deneyimlerini ve anlatılarını yansıtır; her zaman olayların eksiksiz ve nesnel kaydı olarak değerlendirilmemelidir.

Görüşme araştırmalarında etik açıdan nelere dikkat edilmelidir?

Katılımcılara araştırmanın amacı, görüşme süresi, kayıt yöntemi, verilerin kullanım biçimi ve istedikleri zaman araştırmadan çekilebilecekleri açıkça anlatılmalıdır. Bilgilendirilmiş onam yalnızca imza alınmasından ibaret görülmemeli; katılımcının neye katıldığını anlayabileceği bir süreç olarak yürütülmelidir.

Hassas konularda yapılan görüşmeler, katılımcılarda üzüntü, kaygı veya rahatsızlık oluşturabilir. Katılımcının cevaplamak istemediği soruları geçebileceği belirtilmeli ve görüşmeye devam etmesi için baskı yapılmamalıdır. Araştırma konusu ciddi bir duygusal risk taşıyorsa gerektiğinde izlenecek destek ve yönlendirme süreci etik kurul başvurusunda planlanmalıdır.

Grup görüşmelerinde araştırmacı kendi kayıtlarını koruyabilir; ancak katılımcıların toplantıda duyduklarını daha sonra paylaşmayacağını kesin olarak garanti edemez. Bu sınırlılık görüşme başlamadan önce açıklanmalı ve bütün katılımcılardan diğer kişilerin paylaştığı bilgilerin gizliliğine saygı göstermeleri istenmelidir.

Tezin yöntem bölümünde görüşme yöntemi nasıl yazılır?

Yöntem bölümünde görüşme türü, katılımcıların nasıl seçildiği, görüşme formunun geliştirilme süreci, pilot uygulama, görüşmelerin nerede ve nasıl gerçekleştirildiği, ortalama süre, kayıt yöntemi, deşifre süreci ve veri analiz yaklaşımı açıklanmalıdır. Araştırmacının katılımcılarla önceden bir ilişkisinin bulunup bulunmadığı ve bu ilişkinin veri toplama sürecini etkileyip etkilemediği de gerekli durumlarda belirtilmelidir.

Aşağıdaki örnek, çalışmanın gerçek özelliklerine göre uyarlanabilir:

Araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış bireysel görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Katılımcılar, araştırmanın amacı doğrultusunda amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir. Görüşme formu ilgili literatür ve araştırmanın alt problemleri dikkate alınarak hazırlanmış, alan uzmanlarının görüşüne sunulmuş ve iki katılımcıyla gerçekleştirilen pilot uygulama sonucunda yeniden düzenlenmiştir. Görüşmeler katılımcıların onayıyla ses kaydına alınmış ve ortalama 35 dakika sürmüştür. Kayıtlar kelimesi kelimesine yazıya aktarılmış, kişisel bilgiler anonimleştirilmiş ve elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir.

Bu metindeki yöntem adları, katılımcı sayısı, süre ve analiz yaklaşımı örnek amacıyla verilmiştir. Tezde kullanılacak açıklamalar gerçekleştirilen uygulamayı doğru biçimde yansıtmalı; yapılmayan pilot uygulama, uzman değerlendirmesi veya analiz işlemleri yapılmış gibi yazılmamalıdır.

Görüşme yöntemi hakkında sık sorulan sorular

Görüşme ve mülakat aynı şey midir?

Araştırma yöntemleri bağlamında görüşme ve mülakat kavramları çoğunlukla aynı anlamda kullanılmaktadır. Akademik metinlerde “görüşme yöntemi” ve “görüşme formu” ifadeleri daha yaygındır. İşe alım mülakatı ile bilimsel araştırma amacıyla yapılan görüşme ise amaç ve uygulama bakımından birbirinden farklıdır.

Görüşme formu ile anket aynı şey midir?

Hayır. Anket genellikle katılımcının soruları okuyup cevapladığı veya standart biçimde uygulanan bir veri toplama aracıdır. Görüşmede ise araştırmacı ile katılımcı arasında sözlü etkileşim bulunur ve özellikle yarı yapılandırılmış görüşmelerde cevapların derinleştirilmesi için takip soruları kullanılabilir.

Yarı yapılandırılmış görüşmede bütün katılımcılara aynı sorular mı sorulur?

Temel soruların bütün katılımcılarda ele alınması karşılaştırılabilirlik açısından yararlıdır. Ancak soruların sırası değişebilir ve katılımcıların cevaplarına göre farklı takip soruları yöneltilebilir. Bu esneklik araştırma sorusundan kopmadan kullanılmalıdır.

Görüşme sorusu kaç tane olmalıdır?

Her araştırma için geçerli sabit bir soru sayısı yoktur. Soru sayısı görüşmenin hedeflenen süresine, soruların kapsamına ve katılımcıların ne ölçüde ayrıntılı cevap verdiğine bağlıdır. Çok sayıda yüzeysel soru yerine araştırma amacını karşılayan temel sorular ve uygun takip soruları hazırlanması genellikle daha işlevseldir.

Görüşmelerin ses kaydı alınmak zorunda mıdır?

Ses kaydı zorunlu değildir; ancak katılımcının izniyle alınan kayıt, cevapların daha eksiksiz aktarılmasını kolaylaştırır. Kayıt yapılmıyorsa araştırmacının nasıl not tuttuğu ve verilerin doğruluğunu nasıl koruduğu yöntem bölümünde açıklanmalıdır.

Görüşme verileri SPSS ile analiz edilir mi?

Açık uçlu görüşmelerden elde edilen metinler çoğunlukla nitel analiz yöntemleriyle incelenir. Önceden belirlenmiş kapalı kategorilere dayanan yapılandırılmış görüşmelerden sayısal veri elde edilmişse bu veriler SPSS veya benzeri programlarla analiz edilebilir. Kullanılan yazılım değil, verinin yapısı ve araştırma sorusu analiz yöntemini belirler.

Sonuç

Görüşme yöntemi, katılımcıların deneyimlerini, düşüncelerini ve olaylara yükledikleri anlamları ayrıntılı biçimde inceleme olanağı sağlar. Yapılandırılmış, yarı yapılandırılmış veya yapılandırılmamış; bireysel, grup, yüz yüze, telefonla veya çevrim içi biçimde uygulanabilir. Hangi görüşme türünün kullanılacağı araştırma sorusuna, katılımcıların özelliklerine ve veri toplama koşullarına göre belirlenmelidir.

Başarılı bir görüşme araştırması yalnızca katılımcılara birkaç soru yöneltmekten oluşmaz. Görüşme formunun araştırma sorularıyla ilişkilendirilmesi, pilot uygulamanın yapılması, yönlendirici sorulardan kaçınılması, etik ve veri güvenliği koşullarının sağlanması ve analiz sürecinin açıkça raporlanması gerekir. Araştırmanızın yöntemini belirleme, görüşme formunu yapılandırma veya tezinizin yöntem bölümünü değerlendirme konusunda desteğe ihtiyaç duyuyorsanız akademik danışmanlık hizmetimizi inceleyebilir ya da talep formu üzerinden çalışmanız hakkında bilgi iletebilirsiniz.

Kaynaklar

DeJonckheere, M. ve Vaughn, L. M. (2019). Semistructured interviewing in primary care research: A balance of relationship and rigour. Family Medicine and Community Health, 7(2), e000057. https://doi.org/10.1136/fmch-2018-000057

Kallio, H., Pietilä, A. M., Johnson, M. ve Kangasniemi, M. (2016). Systematic methodological review: Developing a framework for a qualitative semi-structured interview guide. Journal of Advanced Nursing, 72(12), 2954–2965. https://doi.org/10.1111/jan.13031

Tong, A., Sainsbury, P. ve Craig, J. (2007). Consolidated criteria for reporting qualitative research (COREQ): A 32-item checklist for interviews and focus groups. International Journal for Quality in Health Care, 19(6), 349–357. https://doi.org/10.1093/intqhc/mzm042