Tezin bulgular bölümü nedir ve nasıl yazılır?
Güncelleme tarihi: 3 Eyl
Tezin bulgular bölümü, araştırma sonucunda elde edilen verilerin düzenli ve anlaşılır biçimde sunulduğu bölümdür. Araştırmanın başında sorulan soruların, kurulan hipotezlerin veya belirlenen amaçların verilerde nasıl karşılık bulduğu bu bölümde gösterilir. Bulgular bölümünü yazarken öğrencilerin en fazla zorlandığı konular; sonuçların hangi sırayla verileceği, tabloların nasıl açıklanacağı ve bulguların yorumlanıp yorumlanmayacağıdır. Özellikle istatistiksel analiz sonuçlarının doğrudan program çıktılarından alınması, gereksiz tekrarlar ve araştırma sorularıyla bağlantısı kurulmayan tablolar bölümün anlaşılmasını zorlaştırabilir. Bu yazıda tezde bulgular bölümünün nasıl planlanacağını, nicel ve nitel araştırma bulgularının nasıl sunulacağını ve tablo açıklarken nelere dikkat edilmesi gerektiğini örneklerle ele alacağız.
Tezin bulgular bölümü nedir?
Bulgular bölümü, araştırmada toplanan verilerin analiz edilmesi sonucunda ulaşılan sonuçların sunulduğu bölümdür. Çoğu tezde yöntem bölümünden sonra, tartışma veya sonuç bölümünden önce yer alır.
Bu bölümün temel amacı, verilerin araştırma problemi hakkında ne gösterdiğini açık biçimde ortaya koymaktır. Bulgular araştırmanın amacı, araştırma soruları, alt problemleri veya hipotezleriyle doğrudan bağlantılı olmalıdır.
Örneğin araştırmada üç farklı araştırma sorusu bulunuyorsa bulgular bölümü de bu soruların sırasını izleyen üç ana başlık altında düzenlenebilir. Böylece okuyucu hangi bulgunun hangi soruya cevap verdiğini kolayca anlayabilir.
Bazı üniversiteler “Bulgular” ve “Tartışma” bölümlerinin ayrı yazılmasını isterken bazı tez yazım kılavuzlarında “Bulgular ve yorum” ya da “Bulgular ve tartışma” biçiminde birleşik bir bölüm kullanılabilir. Bu nedenle bölüm hazırlanırken öncelikle ilgili enstitünün tez yazım kılavuzu incelenmelidir.
Bulgular bölümü yazılmadan önce ne yapılmalıdır?
Bulguları yazmaya başlamadan önce analiz sonuçlarının araştırma sorularıyla eşleştirilmesi gerekir. Bunun için her araştırma sorusunun karşısına kullanılan veri, gerçekleştirilen analiz ve elde edilen temel sonuç yazılabilir.
Hazırlık sırasında şu sıra izlenebilir:
Araştırmanın amacı ve alt amaçları yeniden incelenir.
Araştırma soruları veya hipotezler sıralanır.
Her soru için kullanılan analiz belirlenir.
Kullanılacak tablo ve şekiller seçilir.
Sonuçların hangi başlık altında sunulacağı kararlaştırılır.
Araştırmayla ilgisi bulunmayan çıktılar elenir.
İstatistik programının ürettiği bütün tabloların teze aktarılması gerekmez. Yalnızca araştırma sorularını cevaplayan ve okuyucunun sonucu anlamasına yardımcı olan bilgilere yer verilmelidir.
Bulgular bölümü hangi sırayla yazılır?
Bulguların sıralanması araştırmanın yapısına göre değişebilir. Bununla birlikte nicel araştırmalarda çoğunlukla şu düzen kullanılır:
Katılımcıların veya örneklemin tanıtılması
Temel değişkenlere ilişkin betimsel bulgular
Araştırma sorularına ilişkin analizler
Hipotez testlerinin sonuçları
Ek veya tamamlayıcı analizler
Katılımcıların yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi veya meslek gibi özellikleri araştırmayla ilgiliyse ilk olarak bu bilgiler sunulabilir. Ardından araştırmanın temel değişkenlerine ve araştırma sorularına ilişkin sonuçlara geçilir.
Bulguların sırası, mümkün olduğunca araştırma sorularının veya hipotezlerin sırasını takip etmelidir. İlk araştırma sorusunun cevabı bölümün sonunda, son araştırma sorusunun cevabı ise başında verilirse metni izlemek zorlaşır.
Nicel araştırmalarda bulgular nasıl yazılır?
Nicel araştırmalarda bulgular çoğunlukla sayısal sonuçlar, tablolar ve istatistiksel testler aracılığıyla sunulur. Kullanılacak istatistikler araştırmanın amacı, değişkenlerin özellikleri ve araştırma modeline göre belirlenir.
Bulgular bölümünde şu sonuçlara yer verilebilir:
Frekans ve yüzde değerleri
Ortalama ve standart sapma değerleri
En düşük ve en yüksek değerler
Güvenirlik analizi sonuçları
Normallik ve diğer varsayım kontrolleri
Korelasyon analizi
Bağımsız veya bağımlı gruplar için karşılaştırma testleri
Varyans analizi
Regresyon analizi
Ki-kare analizi
Araştırmaya uygun diğer istatistiksel testler
Her analiz için kullanılan testin adı, temel istatistiksel değerlerler ve anlamlılık sonucu verilmelidir. Alanın raporlama kuralları gerektiriyorsa etki büyüklüğü ve güven aralığı da belirtilmelidir.
Örneğin betimsel bir bulgu şöyle ifade edilebilir:
Katılımcıların yaş ortalaması 34,6 ± 8,2 yıl olarak belirlenmiştir.
Grupların karşılaştırıldığı bir sonuç ise şu yapıyla yazılabilir:
Deney ve kontrol gruplarının son test puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur (t = …, p = …).
Bu cümlelerdeki değerler yalnızca yazım biçimini göstermek amacıyla verilmiştir. Tezde kullanılan değerler gerçekleştirilen analizin gerçek sonuçlarından alınmalıdır.
İstatistik programında görülen p = 0.000 değeri tezde bu şekilde yazılmamalıdır. Uygun gösterim genellikle p < 0.001 biçimindedir. Bununla birlikte sayıların ve istatistiklerin gösteriminde üniversitenin tez yazım kılavuzu ile kullanılan akademik stil esas alınmalıdır.
Nitel araştırmalarda bulgular nasıl yazılır?
Nitel araştırmalarda bulgular genellikle tema, kategori ve alt temalar etrafında düzenlenir. Görüşme, gözlem veya doküman incelemesi sonucunda elde edilen veriler belirlenen temalar altında açıklanır.
Her tema için önce ulaşılan temel bulgu belirtilir. Ardından bu bulguyu destekleyen katılımcı ifadelerine veya diğer veri örneklerine yer verilebilir.
Katılımcı alıntılarında kişisel bilgiler doğrudan kullanılmamalıdır. Bunun yerine katılımcılar K1, K2 veya Ö1, Ö2 gibi kodlarla gösterilebilir.
Örnek bir anlatım şu şekilde kurulabilir:
Katılımcıların büyük bölümü çevrim içi eğitimin zamandan tasarruf sağladığını belirtmiştir. Bununla birlikte bazı katılımcılar, öğretim elemanıyla etkileşimin sınırlı kalmasını önemli bir sorun olarak değerlendirmiştir.
Bu açıklamanın ardından görüşü temsil eden kısa bir katılımcı ifadesi verilebilir. Ancak çok uzun alıntılar kullanmak veya aynı görüşü tekrar eden çok sayıda ifadeyi arka arkaya sıralamak metnin akışını bozabilir. Nitel araştırmalarda bulgunun sunulması ile yorumlanması arasındaki sınır kullanılan araştırma desenine göre değişebilir. Bu nedenle bölümün yapısı belirlenirken araştırma deseni, alanın yayın geleneği ve enstitü kılavuzu birlikte değerlendirilmelidir.
Tablo ve şekiller nasıl açıklanır?
Tablo ve şekiller, bulguları daha anlaşılır hâle getirmek için kullanılır. Metnin yerini tamamen almamalı; metin ile birlikte birbirini tamamlamalıdır. Her tablo veya şekil metin içerisinde mutlaka anılmalıdır. Okuyucu, tabloyla karşılaşmadan önce veya hemen sonra bu tablonun hangi sonucu gösterdiğini anlayabilmelidir.
Örneğin şöyle bir cümle kullanılabilir:
Katılımcıların demografik özelliklerine ilişkin bulgular Tablo 1’de sunulmuştur.
Tablonun ardından ise en önemli sonuçlar açıklanabilir:
Tablo 1 incelendiğinde katılımcıların çoğunluğunun lisans mezunu olduğu ve 26–35 yaş aralığında bulunduğu görülmektedir.
Tablodaki bütün sayıların cümlelerle tekrar edilmesine gerek yoktur. Metinde, araştırma sorusu bakımından önemli olan sonuçlar öne çıkarılmalıdır.
Tablo ve şekiller hazırlanırken şunlara dikkat edilmelidir:
Her tabloya numara ve açıklayıcı bir başlık verilmelidir.
Tablo metin içerisinde anılmalıdır.
Ondalık basamak sayıları tutarlı olmalıdır.
Kullanılan kısaltmalar gerekiyorsa tablo notunda açıklanmalıdır.
Aynı bilgi hem tablo hem de şekil olarak gereksiz yere tekrarlanmamalıdır.
Program çıktıları doğrudan ekran görüntüsü olarak kullanılmamalıdır.
Tablo biçimi enstitünün tez yazım kılavuzuna uygun olmalıdır.
Tablodaki sonucu yalnızca “Tablo 2’de gösterilmiştir” diyerek geçmek de yeterli değildir. Okuyucunun dikkat etmesi gereken temel bulgu kısa ve açık bir cümleyle belirtilmelidir.
Bulgular ve tartışma arasındaki fark nedir?
Bulgular ve tartışma bölümleri birbiriyle bağlantılıdır ancak aynı işlevi taşımaz. Bulgular bölümünde araştırmada ne bulunduğu gösterilir. Tartışma bölümünde ise bu bulguların ne anlama geldiği, önceki araştırmalarla benzer veya farklı yönleri ve olası nedenleri değerlendirilir. Örneğin şu cümle bir bulgudur:
Eğitim sonrasında katılımcıların yaşam kalitesi puanlarında istatistiksel olarak anlamlı bir artış belirlenmiştir.
Aşağıdaki türde bir açıklama ise tartışma bölümüne daha uygundur:
Eğitim sonrasında yaşam kalitesi puanlarının artması, uygulanan eğitimin katılımcıların hastalık yönetimi konusundaki bilgi ve davranışlarını geliştirmesiyle ilişkili olabilir.
Bulgular ve tartışma ayrı bölümler hâlinde yazılıyorsa literatürle karşılaştırma ve sonuçların geniş biçimde yorumlanması tartışma bölümünde yapılmalıdır. Üniversitenin kılavuzunda birleşik bir “Bulgular ve tartışma” bölümü isteniyorsa her bulgunun ardından ilgili yorumlara yer verilebilir.
Örnek bulgular bölümü nasıl planlanır?
Hipertansiyon hastalarına verilen eğitimin yaşam kalitesi üzerindeki etkisini inceleyen varsayımsal bir tez düşünelim. Bu araştırmanın bulgular bölümü şu başlıklarla düzenlenebilir:
Katılımcıların tanıtıcı özelliklerine ilişkin bulgular
Bu bölümde yaş, cinsiyet, eğitim durumu, hastalık süresi ve araştırma açısından gerekli diğer özellikler sunulabilir.
Eğitim öncesi ölçümlere ilişkin bulgular
Katılımcıların eğitim verilmeden önceki hipertansiyon bilgi düzeyleri ve yaşam kalitesi puanları açıklanabilir.
Eğitim sonrası ölçümlere ilişkin bulgular
Eğitim tamamlandıktan sonra gerçekleştirilen ölçümlerin sonuçları sunulabilir.
Eğitim öncesi ve sonrası sonuçların karşılaştırılması
Katılımcıların eğitim öncesi ve sonrası puanları uygun istatistiksel testlerle karşılaştırılabilir.
Araştırma hipotezlerine ilişkin bulgular
Kurulan hipotezlerin desteklenip desteklenmediği analiz sonuçlarına göre açıklanabilir.
Bu yapı sayesinde araştırmanın amacı, uygulanan analizler ve ulaşılan sonuçlar arasında açık bir bağlantı kurulmuş olur.
Bulgular bölümü yazılırken yapılan hatalar
Bulgular bölümünde sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
Araştırma sorularıyla ilgisi bulunmayan analizlere yer vermek
İstatistik programının bütün çıktılarını doğrudan teze aktarmak
Tablolardaki her sayıyı metin içerisinde tekrar etmek
Tabloyu metin içerisinde hiç açıklamamak
Bulgular bölümünde uzun literatür karşılaştırmaları yapmak
İstatistiksel anlamlılık ile uygulamadaki önemi aynı şeymiş gibi değerlendirmek
Korelasyon sonucundan doğrudan neden–sonuç ilişkisi çıkarmak
Analiz adını veya temel istatistiksel değerleri vermemek
Araştırma soruları ile bulguların sırasını birbirinden koparmak
Aynı sayı için farklı tablolarda farklı ondalık gösterimler kullanmak
Kişisel ve öznel ifadelerle sonuçları aktarmak
Bulgular yazılırken “ben bu sonuca ulaştım” gibi kişisel anlatımlar yerine alanın ve enstitü kılavuzunun benimsediği akademik anlatım tercih edilmelidir. Ancak edilgen anlatımın zorunlu olup olmadığı kullanılan akademik stile göre değişebileceği için tez yazım kılavuzu esas alınmalıdır.
Bulgular bölümü kaç sayfa olmalıdır?
Bulgular bölümü için bütün tezlerde geçerli sabit bir sayfa sayısı bulunmaz. Bölümün uzunluğu araştırmanın kapsamına, veri miktarına, kullanılan analizlere ve tablo sayısına göre değişir. Az sayıda araştırma sorusu bulunan bir çalışmada bulgular bölümü kısa olabilir. Çok sayıda değişken, ölçüm veya nitel tema içeren bir araştırmada ise daha uzun bir bölüme ihtiyaç duyulabilir. Önemli olan sayfa sayısını artırmak değil, araştırma sorularını cevaplayan sonuçları eksiksiz ve gereksiz tekrarlardan uzak biçimde sunmaktır.
Bulgular bölümünde yorum yapılır mı?
Bulgular ve tartışma ayrı bölümlerse sonuçların literatürle karşılaştırılması ve nedenlerinin ayrıntılı biçimde açıklanması genellikle tartışma bölümüne bırakılır. Bununla birlikte okuyucunun tabloyu anlayabilmesi için bulgunun kısa ve nesnel biçimde açıklanması gerekir. “Puan ortalaması artmıştır” veya “iki grup arasında anlamlı fark bulunmuştur” gibi ifadeler bulgunun açıklanmasıdır; sonucun neden ortaya çıktığına ilişkin kapsamlı değerlendirmeler ise yorum niteliğindedir.
Her tablo metin içerisinde açıklanmalı mıdır?
Tezde kullanılan her tabloya metin içerisinde atıfta bulunulmalıdır. Ancak tablodaki bütün değerlerin tek tek yeniden yazılması gerekmez. Araştırma sorusu açısından önemli olan sonuçların özetlenmesi yeterlidir.
SPSS tabloları doğrudan teze eklenebilir mi?
SPSS çıktı tablolarının doğrudan teze eklenmesi genellikle uygun değildir. Gerekli sonuçlar seçilmeli ve üniversitenin tez yazım kılavuzuna uygun, sade tablolar hâlinde yeniden düzenlenmelidir. Tabloda yalnızca kullanılan analiz ve araştırma sorusu için gerekli istatistiklere yer verilmelidir.
Sonuç
İyi hazırlanmış bir bulgular bölümü, araştırmanın amacı ile elde edilen sonuçlar arasında açık bir bağlantı kurar. Bulguların araştırma sorularına göre sıralanması, tabloların metin içerisinde açıklanması ve yorumların uygun bölümde yapılması tezin okunmasını kolaylaştırır. Verileriniz toplandıysa ancak hangi istatistiksel testlerin kullanılacağı, analiz sonuçlarının nasıl raporlanacağı veya tabloların nasıl düzenleneceği konusunda desteğe ihtiyaç duyuyorsanız istatistiksel analiz danışmanlığı hizmetimizi inceleyebilirsiniz.
